پژوهش کاربردی (Applied Research) پژوهشی است که با تکیه بر دستاوردهای پژوهشهای بنیادی به حل یک مسئله در دنیای واقعی میپردازد. این پژوهش با هدف بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روشها، ابزارها، وسایل، تولیدات، ساختارها و الگوهای مورد استفاده جوامع انسانی انجام میشود. در این نوشتار کوشش بر آن است تا «پژوهش کاربردی» مفهومسازی و تعریف شود.
تعریف پژوهش کاربردی
پژوهش کاربردی نوعی پژوهش است که با هدف حل مسائل واقعی، بهبود عملکرد، یا ارائه راهکارهای عملی برای مشکلات مشخص در محیطهای اجتماعی، سازمانی یا اقتصادی انجام میشود. در این نوع پژوهش، هدف اصلی کاربرد دانش نظری برای پاسخگویی به نیازهای عینی و بهبود وضعیت موجود است. پژوهش کاربردی در پی آن است که شکاف میان نظریه و عمل را کاهش دهد و یافتههای علمی را به تصمیمگیریها، سیاستگذاریها یا اقدامات اجرایی تبدیل کند.
در پژوهشهای کاربردی، پژوهشگر با تکیه بر مبانی نظری موجود، به دنبال شناسایی، تبیین و حل یک مسئله خاص است؛ مسئلهای که در عرصه واقعی (مانند سازمان، صنعت، جامعه یا نهادهای عمومی) رخ میدهد. این نوع پژوهش معمولاً با همکاری نهادهای اجرایی یا ذینفعان انجام میشود تا نتایج آن مستقیماً در عمل قابل استفاده باشد.
هدف تحقیق کاربردی، توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. در اینجا نیز سطح گفتمان انتزاعی و کلی اما در یک زمینه خاص است. برای نمونه “بررسی میزان اعتماد کاربران پارسمدیر” یک نوع تحقیق کاربردی است.
تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری
راهنمای تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری مدیریت:
- تحلیل دادههای آماری با روشهای کمی
- تحلیل و کدگذاری مصاحبه با روشهای کیفی
- تحلیل آماری پایاننامه کارشناسی ارشد
- تجزیهوتحلیل روشهای آمیخته رساله دکتری
تفاوت پژوهش کاربردی و بنیادی
یک پرسش عمومی بسیاری از پژوهشگران آن است که تفاوت پژوهش کاربردی و بنیادی چیست؟
بهطور کلی انواع پژوهش (تحقیق) براساس هدف به دو دسته پژوهشهای بنیادی و کاربردی تقسیم میشوند.
در یک پژوهش بنیادی کوشش بر آن تا دستاورد و چیز تازهای به علم اضافه شود. پژوهشهای بنیادی با هدف پر کردن یک شکاف پژوهشی انجام میشوند و با ارائه نظریهای تازه یا الگویی جدید میکوشند به این شکاف پوشش دهند.
در یک پژوهش کاربردی هدف حل مسئله در دنیای واقعی است. برای حل مسئله نیز از ابزارهایی که پژوهشهای بنیادی فراهم کردهاند، استفاده میشود. برای نمونه طراحی مقیاس کیفیت خدمات یک پژوهش بنیادی بود. در مقابل پژوهشی که با این مقیاس به سنجش کیفیت خدمات پارسمدیر میپردازد یک تحقیق کاربردی است.
کارکردهای پژوهش کاربردی
بهطور سنتی یک تقسیم کار در نظام آموزش عالی ایران صورت گرفت. این تقسیم کار نه یک قانون بلکه به صورت یک عرف فراتر از قانون تمامی موسسات آموزش عالی کشور را در برگرفت. دانشجویان و پژوهشگران پایاننامه کارشناسی ارشد خود را با روشهای کاربردی انجام میدادند. دانشجویان مقطع دکتری نیز رساله دکتری خود را با روشهای بنیادی انجام میدادند.
به عنوان نمونه، مطالعهای با عنوان «تأثیر سبک رهبری تحولآفرین بر رضایت شغلی کارکنان در سازمانهای خدماتی» یک پژوهش کاربردی است. این پژوهش با بهرهگیری از نظریههای موجود درباره رهبری و انگیزش، در پی ارائه راهکارهایی برای بهبود عملکرد منابع انسانی در شرایط واقعی سازمان است. ارزش چنین پژوهشی در قابلیت استفاده عملی از یافتهها و یاری به تصمیمگیریهای مدیریتی یا سیاستی نهفته است.
پژوهش کاربردی از این جهت میانجی میان پژوهش بنیادی و توسعهای است که از یکسو بر دانش نظری تکیه دارد و از سوی دیگر، به هدف بهبود وضعیتهای واقعی و ارتقای کارکرد نظامهای اجتماعی و سازمانی به کار گرفته میشود.
انواع تحقیق کاربردی
تحقیقات کاربردی انواع مختلفی دارد:
تحقیقات توسعهای: به نوعی از تحقیقات کاربردی، تحقیقات توسعهای میگویند. هدف آن، بررسیهایی است که نشان میدهد چگونه تولید افزایش مییابد یا سازمان تولیدی گسترش پیدا میکند یا مدلها و روشهای جدید تولید کالا و خدمات چیست. به طور کلی هدف این تحقیقات توسعه و بهبود روشها، ابزارها، کالاها یا ساختارهاست و به همین دلیل در زمره تحقیقات کاربردی قرار میگیرند.
تحقیقات عملی: این تحقیقات را باید تحقیقات حل مسئله یا حل مشکل نامید و آنها را نوعی تحقیق کاربردی محسوب کرد. زیرا نتایج آن مستقیماً برای حل مسئله خاص به کار گرفته میشود. تحقیقات عملی نوعاً خصلت محلی و موضعی دارد و معمولاً خاصیت تعمیمپذیری زیاد ندارد. این تحقیقات نیز بر دادههای تحقیقات بنیادی تکیه دارند؛ زیرا از معلومات و قوانین آنها استفاده میشود. چون تحقیقات عملی با هدف رفع مشکل انجام میشود، هر کس که با مشکل روبهرو باشد میتواند آن را انجام دهد.
سخن پایانی
از نظر فلسفه پژوهش، مطالعه کاربردی میتواند در چارچوبهای فرااثباتگرایی، واقعگرایی انتقادی یا عملگرایی انجام شود، زیرا تمرکز آن بر تعامل میان نظریه و تجربه است. بهلحاظ رویکرد پژوهش، مطالعه کاربردی غالباً آمیخته یا قیاسی است؛ بدین معنا که پژوهشگر ابتدا از نظریهها و مدلهای مفهومی برای تدوین فرضیات بهره میگیرد و سپس آنها را در بستر واقعی آزمون میکند. از حیث طرح پژوهش، روشهای کمی (پیمایش، تحلیل همبستگی، مدلیابی معادلات ساختاری) و نیز روشهای کیفی (مطالعه موردی، نظریه دادهبنیاد و مانند آن) بسته به ماهیت مسئله، به کار میروند.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
