سرمایهگذاری خطرپذیر (Venture Capital) شیوهای از تامین مالی سهام خصوصی است که توسط شرکتها یا صندوقها برای شرکتهای نوپا ارائه میشود. این شیوه از مدیریت منابع مالی ویژه شرکتهایی است که پتانسیل رشد بالایی دارند یا رشد بالایی از نظر تعداد کارمندان، درآمد سالانه نشان دادهاند. در این نوشتار کوشش بر آن است تا سرمایهگذاری خطرپذیر مفهومسازی و تعریف شود.
مبانی نظری سرمایهگذاری خطرپذیر
از سرمایهگذاری خطرپذیر با عنوانهای «سرمایهگذاری جسورانه» یا «سرمایهگذاری کارآفرینی» نیز نام میبرند. این مفهوم سرمایهگذاری خطرپذیر از نیمه نخست قرن بیستم شکل گرفت و واژه «سرمایهگذار خطرپذیر» نخستین بار در سال ۱۹۳۹ توسط ژان ویتنی (Jean Witter) در همایش انجمن بانکداران آمریکا مطرح شد.
در ابتدا، این نوع سرمایهگذاری عمدتاً توسط افراد ثروتمند یا فرشتگان کسبوکار (Business Angels) انجام میشد، اما بهتدریج با گسترش فناوری و اقتصاد نوآوری، شرکتهای تخصصی سرمایهگذاری خطرپذیر شکل گرفتند. امروزه این شرکتها علاوه بر تأمین سرمایه، خدماتی مانند مشاوره مدیریتی، مدیریت ریسک، توسعه راهبردهای کسبوکار و برنامهریزی برای خروج از سرمایهگذاری را نیز ارائه میکنند.
سرمایهگذاری خطرپذیر اکنون یکی از مهمترین منابع تأمین مالی استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان در جهان محسوب میشود. همچنین نقش مؤثری در توسعه نوآوری، تجاریسازی فناوری و رشد اقتصاد دانشبنیان ایفا میکند. در ایران نیز این شیوه بهتدریج در حال توسعه است، هرچند هنوز سهم آن در تأمین مالی کسبوکارهای نوپا نسبت به کشورهای پیشرو محدود است.
تعریف سرمایهگذاری خطرپذیر
سرمایهگذاری خطرپذیر نوعی تأمین مالی مبتنی بر مشارکت در مالکیت است که در آن سرمایهگذاران منابع مالی و گاه دانش مدیریتی خود را در اختیار شرکتهای نوپا، استارتاپها و کسبوکارهای دارای ظرفیت رشد بالا قرار میدهند. در این شیوه، سرمایهگذار به جای اعطای وام، در سهام شرکت مشارکت میکند. ا دیگر سو، بازده مورد انتظار خود را از افزایش ارزش شرکت و فروش سهام در آینده به دست میآورد.
سرمایه خطرپذیر (Venture capital fund) سرمایهای است که به همراه کمکهای مدیریتی، در اختیار شرکتهای جوان، کوچک، به سرعت در حال رشد و دارای آتیه اقتصادی قرار میدهند. سرمایه خطرپذیر، از منابع مهم تأمین مالی شرکتهای کوچک و نوپا است.
سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (CVC) تخصیص بودجه و تامین مالی لازم برای پروژههای کارآفرینی و نوآورانه از منابع داخلی شرکت است. به این شیوه سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی گاهی «سرمایهگذاری خطرپذیر درونی» نیز میگویند و باید با دقت زیادی انجام شود. شرکتهای سرمایهگذار ریسک پذیر، گروهی از سرمایه گذاران هستند که بر روی شرکتهای کوچک با پتانسیل رشد بالا سرمایهگذاری میکنند.
روشهای تأمین مالی در سرمایهگذاری خطرپذیر
شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر برای تأمین منابع مالی موردنیاز استارتاپها و کسبوکارهای نوپا از روشهای گوناگونی استفاده میکنند. انتخاب هر روش به مرحله رشد شرکت، میزان سرمایه موردنیاز، سطح ریسک و شرایط بازار بستگی دارد. در بسیاری از موارد، کسبوکارها با منابع شخصی آغاز شده و در مراحل بعد از سرمایهگذاران حرفهای یا بازار سرمایه بهره میگیرند.
مهمترین روشهای تأمین مالی عبارتاند از:
- سرمایه شخصی، خانواده و دوستان (Bootstrapping, Family & Friends)
- سرمایهگذاران فرشته (Business Angels)
- سرمایهگذاری خطرپذیر (Venture Capital)
- تأمین مالی جمعی (Crowdfunding)
- تسهیلات بانکی و لیزینگ (Bank Loans & Leasing)
- عرضه سهام در بازار سرمایه (Initial Public Offering – IPO)
هر یک از این روشها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند و ممکن است در مراحل مختلف چرخه عمر یک کسبوکار به کار گرفته شوند. ترکیب مناسب منابع مالی، ضمن کاهش ریسک، امکان رشد پایدار و توسعه شرکت را فراهم میکند و احتمال موفقیت استارتاپها را افزایش میدهد.
نمونههای سرمایهگذاری خطرپذیر
تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد سرمایهگذاری خطرپذیر یکی از مؤثرترین ابزارهای تأمین مالی نوآوری و توسعه فناوری است. موفقیت این الگو مستلزم وجود زیرساختهای حقوقی، مالی و نهادی مناسب است. از آنجا که بانکها و مؤسسات اعتباری معمولاً به دلیل ریسک بالا از تأمین مالی استارتاپها خودداری میکنند، شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر نقش مهمی در تأمین سرمایه اولیه و حمایت از رشد کسبوکارهای نوآور ایفا میکنند. این نهادها علاوه بر تأمین منابع مالی، خدماتی مانند مشاوره مدیریتی، ارزیابی طرحها، مدیریت ریسک و برنامهریزی برای خروج از سرمایهگذاری را نیز ارائه میدهند.
سرمایهگذاری خطرپذیر در ایران طی سالهای اخیر توسعه یافته، اما همچنان با چالشهای ساختاری روبهرو است. انجمن سرمایهگذاری خطرپذیر ایران در سال ۱۳۹۱ با عضویت ۱۴ شرکت تأسیس شد و اکنون بیش از ۹۰ عضو دارد. بخش عمده سرمایهگذاریهای خطرپذیر کشور توسط شرکتها و صندوقهای خصوصی انجام میشود و صندوقهای پژوهش و فناوری نیز در تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان نقش دارند.
با وجود این، محدودیت منابع مالی، ضعف مدیریت حرفهای، مداخله گسترده نهادهای دولتی و نبود ساختارهای استاندارد سرمایهگذاری، از مهمترین موانع توسعه این صنعت در ایران به شمار میروند. تقویت مشارکت بخش خصوصی، بهبود چارچوبهای قانونی و توسعه مدیریت تخصصی میتواند زمینه رشد این صنعت و افزایش تأمین مالی نوآوری را فراهم کند.
سخن پایانی
سرمایهگذاری خطرپذیر یکی از مهمترین ابزارهای تأمین مالی کسبوکارهای نوآور و شرکتهای نوپا است که علاوه بر تأمین سرمایه، با انتقال دانش مدیریتی و مشارکت راهبردی، زمینه رشد و تجاریسازی ایدههای نوآورانه را فراهم میکند. توسعه این صنعت مستلزم وجود زیرساختهای قانونی، نهادهای مالی تخصصی، مشارکت فعال بخش خصوصی و محیطی مناسب برای کارآفرینی است. گسترش سرمایهگذاری خطرپذیر میتواند نقش مؤثری در توسعه اقتصاد دانشبنیان، افزایش نوآوری، ایجاد اشتغال و ارتقای رقابتپذیری اقتصادی ایفا کند
منبع: بریلی، ریچارد و همکاران. اصول مدیریت مالی. مکگرا-هیل.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
