آلفای کرونباخ و محاسبه آن با SPSS

آلفای کرونباخ (Cronbach alpha) روشی برای محاسبه پایایی پرسشنامه براساس میزان هماهنگی درونی سوالات می‌باشد. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری از جمله پرسشنامه‌ها یا آزمون هایی که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کنند، بکار می‌رود. به‌طور مرسوم اگر ضریب آلفا از ۰/۷ بیشتر باشد پایایی ابزار اندازه‌گیری مناسب است.

کاربرد آلفای کرونباخ (Cronbach alpha)

در یک ابزار اندازه‌گیری، پاسخ هر پرسش می‌تواند مقادیر عددی مختلفی را اختیار کند. اگر یک پرسشنامه با طیف لیکرت دارید برای اطمینان از پایایی آن پرسشنامه، ابتدا پرسشنامه را در یک نمونه کوچک معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ نفر توزیع کنید. سپس آلفای کرونباخ پرسشنامه را محاسبه کنید.

اگر میزان ∝ از ۰/۷ بیشتر بود یعنی پایایی پرسشنامه مطلوب است. به عبارت دیگر نشان می‌دهد ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان، نتایج یکسانی به دست می‌دهد.

با توجه به این امر معمولا دامنه ضریب قابلیت از صفر (عدم ارتباط) تا ۱+ (ارتباط کامل) است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه‌گیری ویژگی‌های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی‌های متغیر و موقتی وی را می‌سنجد.

این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری از جمله پرسشنامه‌ها یا آزمونهایی که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند بکار می‌رود. در این گونه ابزارها، پاسخ هر سوال می‌تواند مقادیر عددی مختلف را اختیار کند.

فرمول محاسبه آلفای کرونباخ

برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیر مجموعه سوال‌های پرسشنامه (یا زیر آزمون) و واریانس کل را محاسبه کرد. سپس با استفاده از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا را محاسبه کرد.

که در آن:

نماد k  تعداد سوالات یا گویه‌های پرسشنامه یا آزمون

نماد S^۲ واریانس زیر آزمون k ام.

و سیگمای S^۲  واریانس کل آزمون است.

برای مثال اگر پرسشنامه دارای سه زیر مجموعه سوال باشد، به طوری که واریانس هر زیر مجموعه به ترتیب ۶، ۴ و ۷  بوده و واریانس کل برابر با ۳۲  باشد، مقدار ضریب آلفای کـرونباخ با استفاده از فرمول یاد شده به صورت زیر به دست می‌آید:

r_α = (۳÷۲) × [۱- (۱۷÷۳۲)]= ۰.۸

مقدار صفر این ضریب نشان دهنده عدم قابلیت اعتماد و ۱+ نشان دهنده قابلیت اعتماد کامل است.

محاسبه پایایی با نرم‌افزار SPSS

مطابق تصویر زیر از نرم‌افزار SPSS دستورات زیر را اجرا کنید:

۱- از منوی Analyze گزینه Scale و فرمان Reliability analysis را اجرا کنید.

۲- متغیرهائی که می‌خواهید برای آزمون پایایی استفاده کنید را انتخاب کنید و دکمه >> را فشار دهید تا متغیرها وارد باکس Items شود.

۳- دکمه OK را فشار دهید تا نتیجه نمایش داده شود. جدول اول خیلی اهمیت ندارد و نشان می‌دهد چند نمونه وجود دارد. جدول دوم آلفای کرونباخ را نشان می‌دهد.

یادآوری می‌شود چنانچه ضریب آلفای کرونباخ بیش از ۰/۷ محاسبه گردد، پایایی پرسشنامه مطلوب ارزیابی می‌شود.

آشنایی با لی جزوف کرونباخ

لی جزوف کرونباخ (Lee Joseph Cronbach) زاده ۱۹۱۶ متوفی ۲۰۰۱ روان‌سنج و پژوهشگر برجسته آمریکایی در حوزه روان‌شناسی تربیتی و روش پژوهش بود. این دانشمند، آلفای کرونباخ را به سال ۱۹۵۱ ارائه کرد.

او بیش از همه به دلیل معرفی ضریب آلفای کرونباخ شناخته می‌شود؛ شاخصی که امروزه یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش پایایی ابزارهای پژوهشی به شمار می‌آید. کرونباخ نقش مهمی در توسعه نظریه اندازه‌گیری، ارزشیابی آموزشی و روش‌های سنجش در علوم رفتاری ایفا کرد و آثار او همچنان در پژوهش‌های دانشگاهی مورد استناد قرار می‌گیرند.

لی در دانشگاه‌های معتبری مانند استنفورد و ایلینوی تدریس کرد و تأثیر چشمگیری بر پیوند میان نظریه و روش در پژوهش‌های علوم رفتاری گذاشت. کرونباخ همواره بر اهمیت قضاوت علمی، تفسیر محتاطانه داده‌ها و محدودیت‌های ابزارهای سنجش تأکید داشت. دیدگاه‌های او نقش مهمی در شکل‌گیری رویکردهای نوین ارزشیابی و پژوهش آموزشی ایفا کرده است.

سخن پایانی

پایایی یک ویژگی اصلی ابزار اندازه‌گیری بویژه برای پرسشنامه طیف لیکرت و مطالعات کمی است. شیوه‌های گوناگونی برای محاسبه پایایی وجود دارد که یکی از آنها آلفای کرونباخ است. شیوه و منطق زیربنایی این روش براساس میزان پراکندگی داده‌ها و پاسخ‌های گردآوری شده است. چنانچه ضریب محاسبه شده از هفت دهم بیشتر باشد می‌توان به پرسشنامه یا ابزارهای مشابه از منظر پایایی اطمینان حاصل کرد.

منبع : حبیبی، آرش؛ سرآبادانی، مونا. (۱۴۰۱). کتاب آموزش SPSS. تهران: نارون.