نمونهگیری گلولهبرفی (Snowball sampling) یک روش نمونهگیری غیراحتمالی است که در آن پژوهشگران از اعضای نمونه برای شناخت سایر افراد نمونه کمک میگیرند. این روش در پژوهشهای مدیریت و علوم اجتماعی برای مطالعه گروههای خاص، پنهان یا دسترسیپذیر دشوار کاربرد دارد، اما تعمیمپذیری آماری آن محدود است. در این مقاله، مبانی نمونهگیری گلولهبرفی، شرایط استفاده و محدودیتهای آن در پژوهشهای مدیریتی بررسی خواهد شد.
شیوه انجام نمونهگیری گلولهبرفی
نمونهگیری گلولهبرفی یکی از روشهای نمونهگیری غیراحتمالی است که بیشتر در پژوهشهای کیفی و مطالعات خبرگانی به کار میرود، بهویژه زمانی که دسترسی مستقیم به اعضای جامعه دشوار یا چارچوب نمونهگیری در دسترس نباشد.
در این روش، پژوهشگر با شناسایی یک یا چند مشارکتکننده واجد شرایط آغاز میکند و سپس از آنها میخواهد افراد دیگری را که دارای ویژگیهای مورد نظر پژوهش هستند معرفی نمایند. این فرایند بهصورت زنجیرهای ادامه مییابد تا حجم نمونه بهتدریج افزایش یابد.
استعاره «گلولهبرفی» بیانگر همین فرایند تدریجی رشد نمونه است؛ بهگونهای که با هر معرفی جدید، دامنه مشارکتکنندگان گستردهتر میشود. نمونهگیری گلولهبرفی بهویژه در مصاحبههای تخصصی، مطالعات گروههای خاص یا پنهان و پژوهشهایی که هدف آنها دستیابی به عمق دادهها و اشباع نظری است، کاربرد دارد.
از نظر منطقی، این روش به نمونهگیری هدفمند نزدیک است، زیرا انتخاب مشارکتکنندگان نه بر اساس احتمال، بلکه بر پایه قضاوت پژوهشگر و معرفی آگاهانه افراد مطلع انجام میشود. همچنین این روش به روش نمونهگیری هدفمند در مباحث جامعه و نمونه بسیار نزدیک است.
کاربرد نمونهگیری گلولهبرفی
این روش زمانی مناسب است که اعضای یک گروه یا جامعه به راحتی قابل مشخص شدن نباشند. در این روش پژوهشگر ابتدا افرادی را شناسایی میکند و پس از دریافت اطلاعات از آنها میخواهد که فرد یا افراد دیگری را به وی معرفی کنند. این روش همچنین برای شناسایی افراد متخصص در یک زمینه خاص نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
نمونهگیری گلوله برفی
یکی از رویکردهای متداول در نمونهگیری متوالی یا متواتر نمونهگیری گلوله برفی است. این نوع نمونهگیری یک روش غیراحتمالی است که حالت انتخاب تصادفی نیز دارد. در بسیاری از پژوهشها ممکن است دسترسی به افراد جامعه بسیار دشوار است. برای نمونه در انتخاب خبرگان در تصمیمگیری چندشاخصه و یا تحلیل کیفی از این روش میتوان استفاده کرد. همچنین برای شناسایی افرادی که تجربه خاصی دارند در پدیدارشناسی نیز میتوان به سراغ روش نمونهگیری گلولهبرفی رفت.
سخن پایانی
این روش در مقایسه با دیگر روشهای ذکر شده چندان منظم نیست، کاربرد کمتری دارد و بیشتر در تحقیقات قوم نگاری مورد استفاده قرار میگیرد تا در مطالعات پیمایشی. این فن شامل شناسایی برخی افراد مهم یک جمعیت و مصاحبه با آنها است. سپس پژوهشگر به پیشنهاد این افراد برای مصاحبه به سراغ افراد دیگر میرود. در این روش هسته کوچک اصلی، با افزایش مرحله ای، رشد میکند و مانند گلوله برفی که با غلتاندن بر زمین بزرگ میشود، نمونه پژوهش نیز افزایش مییابد. این روش معمولا زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که چارچوب نمونهگیری وجود ندارد و از طرفی افراد نمونه نسبت به یکدیگر شناخت دارند. بنابراین باید کاربرد روشهای نمونهگیری احتمالی و غیراحتمالی را بهخوبی بدانید.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
