نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی

نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی معمولاً با استفاده از روش‌های غیراحتمالی به صورت هدفمند انجام شده و تا اشباع نظری ادامه پیدا می‌کند. بیشتر تحقیقات کیفی با استفاده از ابزار مصاحبه و از دیدگاه خبرگان انجام می‌شود. تعداد نمونه نیز معمولاً بسیار محدود است و ملاک پایان نمونه‌گیری اشباع نظری است.

نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی و کمی تفاوت بسیار دارد زیرا هدف آن به جای تعمیم یافته ها، کسب درک عمیق از پدیده مورد بررسی است. انتخاب مشارکت کنندگان در پژوهش کیفی با هدف دستیابی به بیشترین اطلاعات در مورد پدیده مورد بررسی انجام می‌شود. در پژوهش کمی تأکید بسیار زیادی بر انتخاب تصادفی و شانس برابر انتخاب همه اعضای جامعه پژوهش می‌باشد اما در پژوهش کیفی نمونه پژوهش یا مشارکت کنندگان، انتخاب یا دعوت می شوند.

نمونه‌گیری هدفمند که نمونه‌گیری غیراحتمالی، هدفدار یا کیفی نیز نامیده می‌شود به معنای انتخاب هدف دار واحدهای پژوهش برای کسب دانش یا اطلاعات است. این نوع نمونه‌گیری به دنبال ایجاد قوانین ثابت و تغییرناپذیر و یا تعمیم نتایج نیست بلکه سعی در شناخت بهتر هر پدیده در زمینه خاص دارد. سه نوع عمده نمونه‌گیری هدفمند شامل نمونه‌گیری برای رسیدن به معرف بودن یا قابلیت مقایسه، نمونه گیری موارد خاص یا یگانه و نمونه‌گیری متوالی هستند. استفاده از روش اشباع داده در پژوهش های کیفی به عنوان استاندارد طلایی پایان نمونه‌گیری در نظر گرفته می‌شود. در این مقاله سعی شد روش‌های انتخاب مشارکتک‌نندگان و تفاو تهای رو شهای کمی و کیفی معرفی شود و راهکاری برای تصمیم‌گیری در مورد رسیدن به اشباع داده ارائه گردد.

تحلیل داده‌های کیفی و مصاحبه پژوهش های کیفی و پایان نامه ارشد و دکتری مدیریت پذیرفته می شود.

محاسبه حجم نمونه در تحقیقات کیفی

جامعه آماری در روش تحقیق کیفی که با استفاده از مصاحبه انجام می شود شامل مدیران و خبرگان حوزه مورد مطالعه است. نخستین قدم برای محاسبه حجم نمونه تعریف خبره براساس مشخصات دقیق خبرگان است. باید تعریفی جامع و مانع از خبرگان ارائه دهید.

نمونه گیری هدفند خبرگان

نمونه گیری هدفند خبرگان

منظور از تعریف جامع آن است که باید براساس این تعریف کلیه افراد واجد شرایط را شامل شود.

منظور از تعریف مانع آن است که باید براساس این تعریف کلیه افراد فقاید شرایط را شامل نشود.

برای مثال در یک مطالعه فرضی در زمینه در این مطالعه خبره فردی است که

الف) مدرک تحصیلی در زمینه مدیریت بازاریابی داشته باشد.

ب) حداقل مدرک کارشناسی ارشد داشته باشد.

ج) حداقل پانزده سال سابقه کاری داشته باشد.

د) حداقل سابقه پنج سال مدیریت داشته باشد.

الوانی، آذر و دانایی‌فرد در کتاب روش شناسی پژوهش کیفی در مدیریت معتقدند که برای در مطالعات کیفی نمونه‌ای بین ۵ تا ۲۵ نفر کافی است. با این وجود دقت داشته باشید فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه پیدا می‌کند. اشباع نظری نقطه ای است که پژوهشگر در‌می‌یابد دیگر حرف تازه‌ای زده نمی‌شود.

انواع روش‌های نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی

بطور کلی از دو روش برای نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی استفاده می‌شود:

  • روش نمونه‌گیری هدفمند
  • روش نمونه‌کیری گلوله برفی

هر دو روش از روش‌های غیراحتمالی هستند (بحث نمونه گیری احتمالی و غیراحتمالی را مطالعه کنید) ولی کاربرد متفاوتی دارند. چناچه در یک سازمان یا یک نهاد مشخص به مطالعه مشغول هستید پس از تعیین قیدهای خبرگی با روش هدفمند در همان سازمان به دنبال افرادی باشید که واجد قیدهای موردنظر هستد. اگر موضوع مورد مطالعه یک بحث عمومی است باید از روش گلوله‌برفی برای شناسایی خبرگان استفاده کنید. در هر دو روش نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه خواهد بافت.

جمع بندی بحث

روش دقیقی برای محاسبه حجم نمونه در روش‌های کیفی وجود ندارد. هدف اصلی انتخاب نمونه‌ای مجرب و کارآزموده است که نیازهای پژوهش را به درستی پوشش دهد. تعداد نمونه در پژوهش‌های کیفی کم می‌باشد زیرا حتی تعدادی بیش از ده نفر نیز حجم وسیعی از اطلاعات را در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد که تحلیل محتوا و برداشت دیدگاه‌ها را با دشواری زیادی همراه می‌سازد. بالا رفتن حجم نمونه، خطای نمونه‌گیری و تورش‌های بزرگ و غیرقابل اجتنابی را به همراه دارد.

نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی بسیار مهم است. اگر موضوع مورد مطالعه خیلی کلی و عمومی است برای نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی از روش نمونه گیری گلوله برفی استفاده کنید. اگر موضوع مورد مطالعه در یک سازمان خاص یا یک حوزه مشخص است برای نمونه‌گیری از روش نمونه گیری هدفمند استفاده کنید.

منبع: نمونه گیری در پژوهش‌های کیفی نوشته هادی رنجبر و همکاران، ۱۳۹۱

دانلود مقاله نمونه‌گیری در تحقیقات کیفی