مقیاس ترستون (Thurstone scale) روشی داورمحور برای سنجش نگرش است که شدت نگرش افراد را بر پایه ارزشهای وزنی گویهها اندازهگیری میکند. این مقیاس در روش پژوهش مدیریت برای سنجش دقیق متغیرهای پنهان و کاهش سوگیری پاسخدهندگان از طریق وزندهی علمی گویهها اهمیت دارد. در این مقاله مبانی نظری مقیاس ترستون، مراحل تدوین گویهها، نقش داوران، شیوه محاسبه امتیاز نگرش و کاربردهای آن در پژوهشهای مدیریتی بررسی میشود.
ساخت مقیاس ترستون
مقیاس ترستون شامل مجموعهای از گویهها است که برای سنجش برخی از مفاهیم به کار میرود و توسط لوئیز ترستون به برای سنجش نگرش افراد طراحی شد. در این مقیاس از پاسخدهنده خواسته میشود، تا تمام مواردی را که با آنها موافق است مشخص سازد. این مقیاس
ساخت مقیاس ترستون شامل گامهای زیر است:
- تهیه مجموعهای از گویههایی کوتاه و دقیق، که نشانگر طیفی از طرز فکر نسبت به پدیده یا حادثه خاصی باشد.
- طبقهبندی گویهها روی یک مقیاس از یک تا یازده (از قویترین تا ضعیفترین) به وسیله یک گروه داور.
- در نظر گرفتن توزیع ارزشهای مقیاسی (۱ تا ۱۱) هرگویه و محاسبه میانه این توزیع .
- گویههایی که ارزش نیم دامنه چارکی نصف دامنه بین ربع اول و سوم خیلی زیاد است، باید حذف شود. دامنه بزرگ نشانگر اختلاف زیاد بین داوران است.
- گویههای باقی مانده را به نمونهای از آزمودنیها عرضه کرده و از آنان خواسته شود تا گویههایی را که با آن موافق هستند علامت بگذارند.
- گویههایی که از لحاظ آماری دارای هماهنگی درونی پایین است، حذف شود.
- باید از میان گویههای باقی مانده آنهایی که نیم فاصله چارکی آنها فواصل یکسانی را نشان میدهد، یکی را انتخاب کرد.
امتیاز هر فرد در این مقیاس به وسیله تعداد گویههایی که با آن موافق است تعیین میشود.
ویژگیهای مقیاس ترستون
این مقیاس برای گردآوری دادهها دارای مزایا و معایب مربوط به خود است. ساخت این مقیاس در مقایسه با طیف لیکرت بسیار وقتگیر و دشوار است.
مزایای مقیاس ترستون عبارتند از:
- نهایت دقت در تدوین منطقی سنجهها
- ارزیابی توسط داوران بسیار
- تعیین جای خاص سنجه بر روی مدرج
- فراهم بودن امکان شناخت غیرمستقیم در موضوعات حساس
- فاصلههای یکسان و پیوسته مدرج
معایب مقیاس ترستون عبارتند از:
- دشواری کاربرد
- نقش و تعدد داوران
- فهم و کاربرد دقیق دستورالعملها
- نیاز به مهارت
آشنایی با لوئیس لئون ترستون
لوئیس لئون ترستون (Louis Leon Thurstone) اندیشمند پیشگام آمریکایی در زمینه های روان سنجی و روانشناسی بود. او رویکردی به اندازهگیری را که به عنوان قانون قضاوت مقایسهای شناخته میشود، در نظر گرفت. همچنین به دلیل مشارکت در مباحث تحلیل عاملی شهرت دارد.
لوئیس لئون ترستون
به عنوان یک پژوهشگر مدیریت، شاید برای شما جالب باشد بدانید توماس ساعتی از ایده ترستون برای روش فرایند تحلیل سلسلهمراتبی استفاده کرد. ترستون به سال ۱۹۲۷ مقالهای با عنوان «قانون مقایسه قضاوتی» منتشر کرد. او در این مقاله بهروشنی مقایسه زوجی را تشریح کرد که بعدها توسط ساعتی مورد استفاده قرار گرفت. در روشهای فرایند تحلیل سلسلهمراتبی و فرایند تحلیل شبکه از همین روش برای اولویتبندی عناصر استفاده میشود.
منطق و شیوه اجرای مقیاس ترستون
مقیاس ترستون یکی از روشهای سنجش نگرش است که بر قضاوت داوران تکیه دارد. در این روش، ابتدا مجموعهای از اظهار نظرها، معمولا ۳۰ گویه یا بیشتر، گردآوری میشود. این گویهها دیدگاههای متفاوتی را درباره یک گروه، نهاد، اندیشه یا عمل بیان میکنند. هر گویه بیانگر درجهای از نگرش مثبت یا منفی نسبت به موضوع مورد مطالعه است.
در گام بعد، گویهها در اختیار گروهی از داوران قرار میگیرد. داوران هر گویه را بر اساس یک مقیاس یازدهدرجهای، از کاملا منفی تا کاملا مثبت، مرتب میکنند. فرض بر این است که فاصله میان این درجات برای داوران یکسان است.
به گویهای که نشاندهنده منفیترین نگرش است، نمره ۱ داده میشود. سایر گویهها نیز بر حسب شدت نگرش، نمرهای بین ۱ تا ۱۱ دریافت میکنند. در برخی موارد، داوران درباره نمره گویهها اتفاق نظر دارند. در برخی موارد نیز اختلاف نظر مشاهده میشود. برای تشخیص این وضعیت، میزان ابهام هر گویه محاسبه میشود.
عدد اختصاصیافته به هر گویه بیانگر ارزش مقیاسی یا وزن آن است. پس از انتخاب گویههای مناسب، ارزشهای مقیاسی گویههایی که آزمودنی با آنها موافق است جمع میشود. سپس میانگین این مقادیر محاسبه میگردد. این میانگین شدت یا ضعف نگرش فرد نسبت به موضوع مورد بررسی را نشان میدهد.
سخن پایانی
مقیاس ترستون با تأکید بر قضاوت خبرگان و وزندهی گویهها، امکان سنجش نگرش را با دقت مفهومی بالاتری نسبت به بسیاری از مقیاسهای ساده فراهم میسازد. این ویژگی سبب میشود فاصله واقعی میان نگرشها بهتر بازنمایی شود و نتایج پژوهش از استحکام تحلیلی بیشتری برخوردار گردد. با این حال، زمانبر بودن فرایند طراحی و وابستگی به داوران متخصص از محدودیتهای آن به شمار میآید. در مجموع، مقیاس ترستون در پژوهشهایی که دقت سنجش نگرش و اعتبار مفهومی ابزار در اولویت است، گزینهای مناسب و قابل اتکا محسوب میشود.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
