انواع مصاحبه در تحقیقات کیفی

انواع مصاحبه در تحقیق کیفی شامل مصاحبه‌های ساختارمند، نیمه‌ساختاریافته و بدون ساختار به عنوان ابزار اصلی گردآوری داده‌ها می‌باشد. مصاحبه برای گردآوری داده ها در پژوهش کیفی به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان استفاده می‌شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است.

آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می کند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است. مصاحبه را یکی ازروش هائی دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زیرا در هنگام مصاحبه امکان تحریک آزمودنی برای دادن پاسخ وجود دارد و نیز می توان در صورت ابهام با توضیح موضوع را روشن ساخت.

تعریف مصاحبه : مصاحبه یکی از ابزارهای گردآوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است. آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می کند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است. مصاحبه را یکی ازروش هائی دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زیرا در هنگام مصاحبه امکان تحریک آزمودنی برای دادن پاسخ وجود دارد و نیز می توان در صورت ابهام با توضیح موضوع راروشن ساخت.

انواع مصاحبه در یک تحقیق کیفی

مصاحبه به سه دسته اصلی تقسیم می شود:

  • مصاحبه بدون ساختار
  • مصاحبه نیمه ساختار یافته
  • مصاحبه ساختار یافته

تحلیل کیفی مصاحبه های دکتری مدیریت توسط پارس مدیر پذیرفته می شود.

انواع روش‌های مصاحبه به عنوان یک ابزار گردآوری داده‌ها، نقاط قوت و ضعف زیادی دارند. روشی که برای مصاحبه انتخاب می شود با راهبردها، اهداف، و سوال های پژوهش تناسب دارد. به علاوه روش مصاحبه‌ای که انتخاب می‌شود، روی جنبه‌های علمی مصاحبه و نحوه مدیریت فرایند مصاحبه، تاثیر می‌گذارد. در هر حال انواع مصاحبه از عمق های متفاوتی برخوردارند و غنای اطلاعاتی حاصل از آنها نیز متفاوت است.

مصاحبه بدون ساختار

در این نوع مصاحبه پرسش‌های مصاحبه از قبل طراحی نشده‌اند ولی مرتبط با هدف و یا سوال کلی پژوهش هستند. در این روش هیچ مقوله از پیش تعیین شده ای برای طبقه بندی پاسخ ها وجود ندارد. اغلب مصاحبه ها ساختار نیافته هستند، اما با مجموعه ای از سوالات جهت داده می شوند. این نوع مصاحبه را بی‌ساختار می‌نامند. یعنی مصاحبه شونده در آن آزاد است درباره هر آنچه به نظرش با اهمیت می نماید صحبت کند و معمولا دخالت و نفوذ اندکی از سوی پژوهشگر در جریان مصاحبه اعمال می شود.

این نوع مصاحبه فقط می‌تواند در مورد تحقیقات کیفی مورد استفاده واقع شود. مصاحبه بدون ساختار برای جستجوی تفاسیر و معانی وقایع و موقعیت ها و اهمیت فرهنگی و نمادی آنها از دیدگاه مردم به کار برده می شود. مصاحبه بدون ساختار به طور گسترده ای در پژوهش های اجتماعی و حوزه های دیگر استفاده می شود و گنجایش تولید داده های غنی و ارزشمند را دارد.

مصاحبه نیمه ساختار یافته

مصاحبه نیمه ساختار یافته یکی از معمول ترین انواع مصاحبه است که در تحقیقات کیفی اجتماعی مورد استفاده واقع می شود. این مصاحبه بین دو حد نهایی ساختاریافته و بدون ساختار قرار می گیرد. پروتکل مصاحبه شامل سوالاتی از پیش تعیین شد است و البته پژوهشگر می‌تواند در خلال مطالعه نیز سوالات جدیدی مطرح کند. این ویژگی‌های سبب شده است که گاهی به اشتباه به آن مصاحبه عمیق هم گفته شود. در مصاحبه عمیف از تمام پاسخگوها سوال‌های مشابهی پرسیده می شود. اما پاسخ‌دهندگان آزادند که پاسخ خود را به هر طریقی که مایلند ارائه دهند. در این مورد مسئولیت رمز گردانی پاسخ ها و طبقه بندی آنها بر عهده پژوهشگر است.

مصاحبه نیمه ساختار یافته

مصاحبه نیمه ساختار یافته

در کتاب روش‌های تحقیق و چگونگی ارزیابی آن در علوم انسانی، به این نوع مصاحبه مصاحبه منظم گفته شده است. در این روش، مصاحبه‌گر از پیش سوال‌ها و پاسخ‌های مورد نظر را تهیه و تنظیم می‌کند. این پرسش‌ها و گزینه‌های پاسخ در زمان مصاحبه، را در اختیار مصاحبه شوندگان و آزمودنی ها قرار می دهد.

مصاحبه ساختار یافته

مصاحبه ساختاریافته بسیار مشابه پرسشنامه است. در این نوع مصاحبه ها، سوال ها از قبل طرح ریزی شده اند. نخست پژوهشگر از یک پرسشنامه رسمی استفاده می کند. در آن همه سوال هایی که قرار است پرسیده شود فهرست‌بندی شده اند. مصاحبه کننده پرسش‌هایی می‌پرسد و پاسخنامه را بر مبنای پاسخ‌های مصاحبه‌شونده علامت می‌زند. مصاحبه ساختار یافته یک تعامل بین مصاحبه‌گر و مصاحبه شونده را در بر می‌گیرد.

از مصاحبه‌های ساختار یافته در تحقیقات کمی استفاده می شود. در مصاحبه ساختار یافته، انعطاف پذیری و تغییر پذیری به حداقل می رسد. در حالی که استاندارد سازی به حداکثر می رسد. در این نوع مصاحبه، پژوهشگر می کوشد که نقشی خنثی ایفا کند. پژوهشگر  بیشتر روی پاسخ های منطقی، تا پاسخ‌های هیجانی تاکید کند. این نوع مصاحبه ها برای حذف نقش پژوهشگر و ایجاد عینیت در موقعیت مطالعه طراحی می شود.

به یاد داشته باشید که شما به عنوان یک پژوهشگر کیفی باید بپذیرید که هیچ واقعیت عینی و منفردی وجود ندارد. این شما هستید که داده هایی را گردآوری، دریافت و پردازش می‌کنید. در این روش پرسش‌ها از پیش تهیه شده اند و در یک نظم منطقی مطرح می شوند. هر مصاحبه‌گری همان نظم را در سوال ها رعایت می کند. گاهی اوقات که پژوهشگر احساس می کند که به کاوش و جستجوی بیشتری نیاز دارد، می تواند سوال های تکمیلی را مطرح کند. این نوع مصاحبه بیشتر برای پژوهش‌های زمینه یابی تا پژوهش های کیفی مناسب است.

پروتکل انواع مصاحبه

پروتکل مصاحبه فرمی است که در آن دستورات لازم برای اجرای مصاحبه و پرسش‌های اصلی که باید مطرح شود، نوشته می‌شود. همچنین این فرم شامل یادداشت‌هایی است که باید در پایان مصاحبه مطرح شود. پروتکل مصاحبه‌ها توسط پژوهشگر یا گروه پژوهشی تهیه و تنظیم می‌شود. در این فرم فضایی نیز در نظر گرفته می‌شود تا نکات عمده و اساسی حین بحث در صورت لزوم یادداشت شود. هیچ فرم استاندارد و جهانی در این زمینه وجود ندارد اما الگوهای مناسبی در این زمینه طراحی شده است. یک نمونه الگوی مناسب به عنوان راهنمایی برای تدوین پروتکل مصاحبه توسط پارس‌مدیر ارائه شده که می‌توانید از لینک زیر دانلود کنید.