توسعه حرفهای کارکنان (Professional Development) شامل فرایندهایی است که دانش، مهارت و نگرش کارکنان را در رابطه با شغل آنها بهبود میبخشد. هدف اصلی از رشد و ارتقای حرفهای افراد، بالابردن کیفیت کاری آنها و در نتیجه بهبود اثربخشی سازمانی است. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله مفهوم «توسعه حرفهای کارکنان» در بستر مسیر شغلی تشریح میشود.
مبانی نظری توسعه حرفهای کارکنان
مفهوم توسعه حرفهای از دهه ۱۹۷۰ بهتدریج در ادبیات مدیریت منابع انسانی، آموزش و توسعه کارکنان جایگاه ویژهای یافت. داگلاس هال از نخستین پژوهشگرانی که این مفهوم را در کتاب «مسیر شغلی سازمانها» بهصورت نظاممند بررسی کرد. او توسعه حرفهای را فرایندی مستمر برای ارتقای دانش، مهارتها، شایستگیها و توانمندیهای فرد در طول زندگی کاری معرفی کرد.
در این رویکرد، یادگیری مداوم، آموزش، کسب تجربه و توسعه قابلیتهای حرفهای، عوامل اصلی رشد فرد در محیط کار به شمار میروند. در دهههای بعد، توسعه حرفهای به یکی از مؤلفههای اصلی مدیریت منابع انسانی تبدیل شد و پژوهشگران آن را فراتر از آموزشهای شغلی دانستند.
امروزه توسعه حرفهای مجموعهای از فعالیتهای هدفمند، شامل آموزش، مربیگری، یادگیری تجربی، خودآموزی و توسعه شایستگیها را دربر میگیرد که با هدف افزایش اثربخشی فرد، آمادگی برای پذیرش مسئولیتهای جدید و بهبود عملکرد حرفهای انجام میشود.
تعریف توسعه حرفهای
توسعه حرفهای کارکنان دامنهای از فرایندهای رسمی و غیررسمی سازمانی را تشکیل میدهد که برای بهبود بخشیدن به دانش و مهارت و دستیابی به کارایی و اثربخشی شغلی است. رشد و توانمندی را رویکردی میدانند که در آن افزایش دانش و مهارتهایی مانند پرورش، شناخت و تغییرات در نگرش اجتماعی کارکنان انجام میپذیرد.
توسعه حرفهای نیروی انسانی، به عنوان یک رویکرد نوین انگیزش درونی شغل، به معنی آزاد کردن نیروهای درونی کارکنان تعریف میشود. همچنین فراهم کردن بسترها، و به وجود آوردن فرصتها برای شکوفایی استعدادها، تواناییها و شایستگیهای افراد میباشد. توسعه حرفهای با تغییر در باورها، افکار و طرز تلقیهای کارکنان شروع میشود.
رشد حرفهای کارکنان از مباحث مهم مدیریت منابع انسانی سازمانها به حساب میآید. در این میان مهم آن است که هرکدام از افراد سازمان چه احساسی نسبت به توانمندبودن خود دارند. به این معنی که آنان باید به این باور برسند که توانایی و شایستگی لازم برای انجام وظایف را به طور موفقیتآمیز داشته و احساس کنند که آزادی عمل و استقلال در انجام فعالیتها را دارند، باور داشته باشند که توانایی تأثیرگذاری و کنترل بر نتایج شغلی را دارند.
رشد، توسعه و ارتقای شغلی
توسعه حرفهای (Professional Development) با توسعه مسیر شغلی (Career Development) تفاوت دارد. توسعه مسیر شغلی که بر پایه نظریه دونالد سوپر شکل گرفته است، بر سیر تحول نقشهای شغلی فرد در طول زندگی، انتخاب شغل، تثبیت، پیشرفت و بازنشستگی تمرکز دارد. در مقابل، توسعه حرفهای بر ارتقای مستمر شایستگیها و قابلیتهای فرد در حرفه کنونی تأکید میکند و لزوماً به تغییر مسیر شغلی یا جابهجایی در مشاغل مختلف وابسته نیست.
همچنین توسعه حرفهای با ارتقای شغلی (Job Promotion) نیز تفاوت دارد. ارتقای شغلی به کسب جایگاه، مسئولیت یا سمت بالاتر در ساختار سازمان اشاره میکند، در حالی که توسعه حرفهای بر افزایش دانش، مهارت و شایستگیهای فرد متمرکز است. ازاینرو، ممکن است فردی بدون دریافت ارتقای شغلی، از طریق آموزش و کسب تجربه به سطح بالاتری از توسعه حرفهای دست یابد و زمینه پیشرفتهای آینده را فراهم سازد.
ایجاد دلبستگی شغلی در کارکنان برای انجام دادن امور و عملی ساختن تغییرات لازم، نیازمند توجه به رشد حرفهای آنها است. بدون رشد حرفهای و آمادگی روانی کارکنان، دسترسی به اهداف سازمانی آسان نخواهد بود. به همین سبب آمادهسازی منابع انسانی کارآزموده و با روحیه بالا از جمله مسائل مهم در مدیریت استراتژیک منابع انسانی است. با توسعه حرفهای نیروی انسانی میتوان به اهدافی مانند بهسازی نیروی انسانی و توانمندسازی کارکنان دست پیدا کرد.
پیامدهای توسعه حرفهای کارکنان
توسعه حرفهای کارکنان دارای پیامدهای نگرشی و رفتاری خاص خود است.
پیامدهای نگرشی: پیامدهای نگرشی ناشی از توسعه حرفهای عبارتند از افزایش رضایت شغلی و کاهش استرس شغلی.
پژوهشها نشان میدهد سطوح بالای توسعه حرفهای از طریق ایجاد علاقه در افراد نسبت به وظایفشان باعث افزایش رضایت شغلی خواهد شد. از سوی دیگر، افزایش رضایت شغلی منجر به تعهد سازمانی قویتر در افراد خواهد گردید. یکی دیگر از پیامدهای مهم توسعه حرفهای کارکنان کاهش استرش شغلی آنها است. در نهایت این عوامل ترک خدمت کارکنان را کاهش خواهد داد.
پیامدهای رفتاری: رشد حرفهای کارکنان میتواند پیامدهای رفتاری مهمی در پی داشته باشد. احساس شایستگی منجر به ابتکار عمل، تلاش و پشتکار در برابر موقعیتهای چالشی خواهد شد. همچنین باعث واکنش سریع آنها در برابر موانع و مشکلات خواهد شد. از آنجا که کارکنان دانش و اطلاعات کاملتری نسبت به کارشان برخوردار میشوند بنابراین عملکرد شغلی و در نتیجه عملکرد سازمانی بهتر خواهد شد.
حرفهای گرایی منابع انسانی
حرفهای گرایی منابع انسانی (Professionalism) رویکردی استراتژیک با هدف پرورش کارکنانی توانمند و اثرگذار است که با نگاهی پیشگام به فعالیت سازمانی میپردازند. توانمندسازی کارکنان در مدیریت منابع انسانی عصر حاضر با چنین هدفی صورت میگیرد.
برای همگامی با رویدادهای جهانی و تحولات فناوری سازمانها باید از کارکنانی پیشگام و توانمند برخوردار باشند. وجود کارکنان دانشی و متخصص هدف نهایی مدیریت استراتژیک منابع انسانی است. چنین کارکنانی هستند که میتوانند با قدرت خلاقیت خود به تجلی نوآوری سازمانی کمک نمایند. کارکنان حرفهای با نگاهی پیشرو دستیابی به ارزشهای محوری سازمان را میسر کرده و حرکت در مسیر چشمانداز سازمان را هموار میکنند.
سازمانها بدون منابع انسانی متخصص و دارای گرایشهای قوی نسبت به اخلاق کاری و اصول حرفهای در محیط کار نمیتوانند به اهداف تعالی سازمانی دست یابند. نیروی انسانی حرفهای، توسعه و بالندگی را در بخشهای مختلف اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به همراه میآورد. حرفهای بودن و داشتن روحیه حرفهای در انجام وظائف و شرح شغل یکی از مهمترین پیشنیازها در جهت توسعه عملکرد سازمانی از دریچه تقویت عملکرد شغلی هر فرد است.
سخن پایانی
رشد حرفهای کارکنان به یکی از دلمشغولیهای مدیران در سازمانهای حرفهای تبدیل شده است. کارکنان دانشی و نیروی انسانی مستعد اهرم اصلی موفقیت سازمانها در عصر حاضر هستند. سازمانها ناگزیر هستند با ایجاد فرصتهایی امکان توسعه و بهسازی نیروی انسانی را فراهم آورند. از این منظر با توسعه حرفهای نیروی انسانی میتوان کارکنانی با توانمندی بالا در سازمان داشت. چنین کارکنانی با کارایی و اثربخشی بالا در نهایت موفقیت و بقای سازمان را تضمین میکنند. عوامل مهمی در این زمینه نقشآفرینی میکنند که مدیریت و آموزش در راس آنها قرار دارد. همچنین این عامل خود یکی از عوامل حیاتی موفقیت در هر سازمانی محسوب میشود.
دانلود پرسشنامه توسعه حرفهای کارکنان
References
Hall, D. Careers in organizations. Scott, Foresman.
Parsons, T. The social system. Glencoe, IL: Free Press.
Super, D. The Psychology of Careers. New York: Harper & Brothers.
Super, D., & Hall, D. Career development: Exploration and planning. Annual review of psychology.
Wilensky, H. The professionalization of everyone?. American journal of sociology. NY: Crimson.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
