اندازه‌گيري متغيرها

انواع مقياس اندازه گيري متغيرها Measurement Scales

يك متغير را مي‌توان در سطوح مختلف اندازه‌گيري كرد. انتخاب سطح مناسب براي اندازه‌گيري متغير مورد مطالعه باعث مي‌شود كه داده‌ها مورد گردآوري گوياي واقعيت مورد مطالعه باشند. به‌طور كلي چهار سطح يا مقياس براي اندازه‌گيري متغيرها مي‌توان منظور داشت: مقياس اسمي، مقياس رتبه‌اي، مقياس فاصله‌اي و مقياس نسبتي.


۱- مقياس اسمي Nomial Scale
مقياس اسمي براي اندازه‌گيري متغيرهاي مقوله‌اي به كار مي‌رود. اين مقياس شامل حداقل دو مقوله متمايز است كه هيچگونه تقدم يا تأخر در آن وجود ندارد. به عبارت ديگر ميان مقوله‌هاي مقياس اسمي نمي‌توان ترتيب خاصي درنظر گرفت. مثلاً براي متغير جنسيت، دو مقوله نمي‌توان ترتيب ويژه‌اي منظور داشت.


۲- مقياس رتبه‌اي Ordina Iscale
مقياس رتبه‌اي براي اندازه‌گيري متغيرهايي بكار مي‌رود كه پيوسته بوده و تفاوت حالتهاي مختلف صفت متغير فقط از نظر سلسله مراتب وضع افراد قابل نمايان ساختن باشد. مثلاً براي تعيين رتبه‌هاي كنكور مي‌توان مقياس رتبه‌اي را بكار برد و افراد را در مراتب: رتبه اول، دوم تا رتبه آخر دسته‌بندي كرد. از جمله متغيرهايي كه مقياس رتبه‌اي براي آنها بكار مي‌رود متغير نگرش مي‌باشد.


۳- مقياس فاصله‌اي Interval Scale
مقياس فاصله‌اي مقياسي است كه به‌وسيله آن مي‌توان متغيرهاي كمي را كه داراي مبدأ اختياري هستند اندازه‌گيري كرد. به وسيله اين مقياس نه‌تنها مي‌توان افراد را رتبه‌بندي كرد بلكه تفاوت آنها، از نظر صفت متغير مورد مطالعه، را نيز مي‌توان معين كرد. اما اين مقياس داراي صفر مطلق نمي‌باشد. مثلاً براي اندازه‌گيري هوش، ارزيابي عملكرد از مقياس فاصله‌اي استفاده مي‌شود. چه متغير هوش داراي مقدار صفر نمي‌باشد.


۴- مقياس نسبتي Ratis Scale
مقياس نسبتي، كه بالاترين سطح اندازه‌گيري است، مقياسي است كه داراي مبدأ صفر مطلق بوده و از فاصله‌هاي مساوي برخوردار است. براي هردو مقدار اين مقياس مي‌توان نسبتي را تعيين كرد كه حاكي از بيشي مقدار صفت متغير در يك فرد نسبت به فرد ديگر مورد مطالعه باشد. مثلاً در اندازه‌گيري سالهاي خدمت كاركنان، مي‌توان فردي يافت كه تازه استخدام باشد و سابقه خدمتش صفر باشد. همچنين، مثلاً، مي‌توان نسبت سابقه خدمت دو نفر كه يكي داراي سابقه خدمت 10 سال و ديگري5سال است را حساب كرد. دراين مثال، نفر اول سابقه خدمتش دوبرابر نفر دوم است و نسبت سابقه‌شان 2 مي‌باشد كه مساوي نسبت سابقه خدمت دونفر ديگر از كاركنان است كه سابقة خدمت آنان به‌ترتيب 6 سال و 3 سال مي‌باشد. به عبارت ديگر مقياس نسبتي علاوه بر دارا بودن ويژگيهاي مقياس فاصله‌اي داراي مبدأ واقعي( صفر مطلق) نيز مي‌باشد.

منبع اصلي: روش هاي تحقيق در علوم رفتاري، تاليف دكتر زهره سرمد، عباس بازرگان و الهه حجازي. 1376، موسسه نشر آگه، تهران.

Copyright © Arash Habibi - Parsmodir.com