بازار خاکستری

مقاله بازار خاکستری یا بازار موازی

منبع: بازار خاکستری (موازی) نوشته غلام سلیمانی فصلنامه بررسی بازرگانی

یکی از مسایل عمده و اساسی در مدیریت بازاریابی و بویژه بازاریابی بین الملل، بازار خاکستری یا واردات موازی است که دلیل اصلی بوجود آمدن این پدیده در تجارت بین الملل، موضوع تفاوت قیمت بین کشورها است که باعث می شود خریداران و یا ریسک پذیران مستقل وارد بازار شوند و محصولات را در کشورهای ارزان قیمت خریداری و مجددا به کشورهای با قیمت بالا صادر نمایند و از اختلاف قیمت ها سود ببرند. معمولا این نوع واردات در کانال های توزیع خارجی از کانال ها، شبکه ها و مجاری قانونی شرکت اتفاق می افتند.

با توجه به اینکه هر ساله میلیاردها دلار در بازار جهانی در این بازارها مبادله می شود و با عنایت به اهمیت این بحث و تبعات ناشی از شکل گیری آن، در این مقاله ضمن تعریف بازارهای خاکستری، چگونگی شکل گیری و عواقب ناشی از آنها طرح و در نهایت به منظور مقابله هر چه بهتر با آنها، استراتژی های لازم در سطح کلان و شرکتی بیان می شود تا مدیران بتوانند با توجه به شرایط حاکم بر این بازارها، استراتژی های مناسب با آنها به کار گیرند.

مقدمه‌ای بر بازار خاکستری

حوادث تجاری چندی در سال های اخیر مجادله و مناقشه ای به نام واردات موازی را به وجود آورده است و آن را به یک اپیدمی جهانی تبدیل نموده که نه تنها در کشورهای کمتر توسع ه یافته بلکه در کشورهای صنعتی و توسعه یافته نیز رخ می دهد . به عبارت دیگر فعالیت بازار خاکستری برای هر تولیدکننده ای ممکن است اتفاق بیافتد، لذا مدیران بازاریابی می بایست با شناخت کافی از آن و اتخاذ استراتژی مناسب، چنین فعالیتی را به حداقل برسانند.

تجارت موازی به عنوان یکی از مسائل عمده و اساسی بحث های تئوریکی و کارکردی (عملی ) تجارت بین الملل در سال های میانی دهه ۱۹۸۰ تحت عنوان بازار خاکستری به طور چشم گیری در ادبیات بین الملل ظهور « واردات موازی » پیدا نمود و اشاره به محصول خاکستری دارد و شامل مسائل تجارت بین الملل و دارایی فکری می باشد. تجارت موازی شامل انواع مسائل واقعی از جمله اقتصادی ، قانونی و بازاریابی می باشد. یکی از دلایل اصلی به وجود آمدن این پدیده در تجارت بین الملل ، موضوع تفاوت قیمت بین کشورها است که باعث می شود خریداران و یا ریس ک پذیران مستقل وارد بازار شوند و محصولات را در کشورهای ارزان قیمت  خریداری و مجددا به کشورهای با قیمت بالا صادر نمایند و از اختلاف قیمت ها سود ببرند.

تعریف بازار خاکستری

بر اساس تعریف انجمن بازاریابی آمریکا واژه واردات موازی بر واردات بدون جعل کالاها از دیگر کشورها بدون مجوز مالک دارایی فکری دلالت دارد. واردات موازی ، اغلب به محصول خاکستری اشاره دارد و مرتبط با مسائل تجارت بین الملل و دارایی فکری می باشد. بازار خاکستری، بازاری است که مصرف کنندگان آن سنی بالاتر از ۶۵ سال دارند و این افراد را مصرف کنندگان بالغ می نامند که بیشتر نیازمند محصولات بهداشتی و سلامتی می باشند.

بازارهای خاکستری، بازارهایی هستند دارای محصولاتی با نام تجاری واقعی که فقط از طریق فروش آن محصولات در کانال های غیرمجاز قابل تعریف و شناسایی می باشند. بازار خاکستری به توزیع کالاهای مارک دار توسط افراد غیرمجاز دلالت دارد.

در فرهنگ بازرگانی آکسفورد ( ۲۰۰۲ ) بازار خاکستری از سه رویکرد زیر تعریف شده است:

۱- بازارهایی که در آن کمبود کالا وجود دارد.

۲- بازار خاکستری نوعی از بازار سهام است که هنوز در آن سهام صادر نشده اند.

۳- بازار خاکستری بازاری است که در آن مصرف کنندگان ،سنشان بالاتر از ۷۰ سال است و موهای خاکستری رنگ و درآمد نسبتاً خوبی دارند و خواهان مصرف هستند.

انواع کالای خاکستری

کالاهای داخلی: در این دسته از کالاها ، اعضای کانال قانونی تولیدکننده دارای علامت تجاری، کالاها را به اعضای کانال غیرقانونی می فروشند، سپس این اعضا کالاها را در داخل عرضه می کنند.

کالاهای وارداتی: بر عکس کالاهای داخلی، این دسته کالاها، علامت معتبری دارند و بدون موافقت مالک علامت تجاری وارد می شوند.

برای هر دو نوع کالای بازار خاکستری، کانال ها ی توزیع را کانال های موازی می نامند که در آن کانال ها حداقل یک تحویل دهنده در کانال توزیع، توزیع کننده غیرمجاز است.

جمع‌بندی بحث بازار خاکستری

اصولاً بازار خاکستری (واردات موازی) وقتی شکل می گیرد که یک شرکت، محصولی را علاوه بر کشور شرکت مادر در چند کشور دیگر نیز تولید کند. در این حالت محصولات تولیدی توسط شعبه های فرعی شرکت در خارج از کشور ممکن است در بازارهای خاکستری فروخته شوند و این توزیع کنندگان، محصول را به بازار کشور تولیدکننده اصلی محصول، وارد کنند . با اینکه محصولات بازار خاکستری دارای نشان تجاری مشابه محصولات داخلی همان شرکت هستند، اما اغلب کیفیت اجزای تشکیل دهنده آنها ممکن است، متفاوت باشند.

بازار خاکستری در سطح بین المللی زمانی ایجاد می شود که تفاوت های زیادی در قیمت های رایج محصولی یکسان بین دو بازار وجود داشته باشد و هرچه تفاوت های قیمتی بیشتر باشد ، دلالان بازار خاکستری انتظار بازده بیشتری خواهند داشت و این امر آنها را بر این می دارد که به ناهماهنگی های عرضه و تقاضا بین دو بازار پاسخ دهند.