استقرار ماشین آلات

مقاله استقرار ماشین آلات

منبع: استقرار ماشین آلات نوشته صالح شامحمدی نشر الکترونیک پارس مدیر

ماشین آلات به گونه ای ترکیب و تلفیق می شوند که تولید، اقتصادی و مقرون به صرفه باشد. این عمل احتیاج به تحلیل دقیق هدف عملیات، مراحل کار، گردش عملیات و اطلاعات، تسهیلات و محل مورد استفاده و نیز برنامه های بلند مدت ( به منظور گسترش و توسعه سازمان ) دارد. به علاوه، لازم است کارگاهها و واحدهای تولیدی در فواصل زمانی معین بررسی شوند و در صورت لزوم در آنها تجدید نظر و اصلاح صورت پذیرد. در این صورت، می توان برنامه های جدید تولیدی و برنامه های توسعه فنی را اجرا کرد. موقعیت کلی کارخانه و نیز موقعیت ویژه و مشخص آن در انتخاب فرآیندهای مورد استفاده و شکلهای استفاده از مکان و نحوه استقرار ماشین آلات موثر است.

احتمال دارد که ترکیب عوامل تولید در یک منطقه یا ناحیه با منطقه یا ناحیه بکلی متفاوت باشد. مثلاً ، ممکن است در یک ناحیه عرضه کنندگان مواد اولیه متعددی وجود داشته باشند، حال آنکه در ناحیه دیگر بشمار عرضه کنندگان محدود باشد. محل کارخانه از نظر وسعت و اندازه، شکل، موقعیت جغرافیایی و نقشه آن ، نوع ساختمان و ترتیب کلی استقرار و مکان آن به منظور دریافت، حمل و نقل مواد و بارگیری صحیح – اعم از اینکه به وسیله کامیون انجام شود یا به وسیله راه آهن یا وسایل دیگر – و به منظور جریان صحیح تولید در داخل و خارج کارخانه، موثر است.

خط مشیهای مدیریت در استقرار ماشین آلات

منظور از خط مشیهای حاکم بر هدفهای جا و مکان و طرز استقرار ماشین آلات، سیاستهایی است که مشخص کننده نوع و کیفیت محصولات، وسعت و اندازه کارخانه، میزان و نحوه انعطاف پذیری مورد نظر در کارخانه، برنامه های گسترش و توسعه ( متمرکز و غیرمتمرکز)، میزان موجودی و ذخیره جنسی در انبار و انواع تسهیلات موردنظر برای کارکنان است.

فرآیندهای ساخت در استقرار ماشین آلات

فرآیندهای ترکیبی و فرآیندهای تحلیلی: فرآیندها را می توان، از نظر نوع و ماهیت، به فرآیندهای ترکیبی، تحلیلی یا تلفیقی از این دو تقسیم کرد.

«فرآیندهای ترکیبی » عبارت از فرآیندی است که در آن ترکیب عناصر مختلف (مثلاً در ساخت دارو، صابون، لوازم شیمیایی و بهداشتی، روغن نباتی ) یا مونتاژ و سوار کردن و به هم پیوندانیدن اجزاء و قطعات مختلف ( مثلاً در ساخت یخچال، اتومبیل، تلویزیون، تراکتور ) در آخرین مرحله به ساخت نهایی می انجامد.

« فرآیند تحلیلی » عبارت از فرآیندی است که از یک ماده اصلی اولیه و خام شروع می شود. این ماده اولیه و خام طی مراحل مختلف تولیدی به شکلها و فرآورده های مختلف و متنوع تبدیل می شود، مانند پلایشگاه نفت، کارخانه شیر پاستوریزه، کارخانه ذوب آهن و کارخانه مس، در فرآیند تحلیلی عملیات خالص سازی، جداسازی و مانند آن انجام می شود. در بعضی کارخانه ها، نظیر ذوب آهنی تقلیلی از عملیات ترکیبی و تحلیلی انجام می گیرد.

فرآیند مداوم و فرآیند منقطع: فرآیند مداوم فرآیندی است که عملیات به طور پیوسته و بدون انقطاع از مواد اولیه تا اتمام محصول ساخته شده در داخل « لوازم و تجهیزات به هم پیوسته » ( یا یک رشته ماشین آلات به هم پیوسته و مرتبط با هم ) با یک گردش و چرخش مشخص انجام می شود؛ مانند چایخانه ها، کارخانه های قند، سیمان، آرد، نیروگاه برق پالایشگاه نفت.

فرآیند منقطع ( متناوب یا نوبتی ) فرآیندی است که کار، طی مراحل مختلف انجام می شود؛ یعنی شامل یک رشته از « ایستگاههای کاری » جدا از هم است که هر یک وظیفه مشخصی دارد و عملیات خاصی را برای ساخت محصول انجام می دهد، نظیر کارخانه های اتومبیل سازی، تلویزیون سازی و دوچرخه سازی.

فرآیندهای تکراری و فرآیند غیرتکراری: فرآیندهای تکراری معمولاً در ساخت محصولات استاندارد و شمابه ( ساخت مداوم و تکراری ) مورد استفاده قرار می گیرد، به این معنی که عملیات برای تولید محصول عیناً تکرار می شود. فرآیندهای غیرتکراری ( ساخت منقطع یا متناوب یا سفارشی ) در تولید محصولات غیراستاندارد یا تولید در دسته های کوچک، مثلاً در مورد ساخت وسایل یا ماشینهای سفارشی که مطابق مشخصات و سفارشهای مشتریان ساخته می شوند، به چشم می خورد. در این قبیل فرآیندها، چون برای کلیه سفارشهای ساخت، توالی عملیات به طور یکسان انجام نمی شود، فرآیند غیر تکراری است.

شیوه استقرار ماشین‌آلات وتجهیزات در کارخانه

  • الف)استقرار بر مبنای محصول یا خط تولید یا خط مستقیم
  • ب) استقرار بر مبنای مراحل و نوع عملیات یا طریقه تولید
  • پ) استقرار تلفیق شده یا ترکیبی

استقرار بر مبنای تولید خطی: طبق تفکیک عملیات تولید بر حسب توالی لازم برای ایجاد محصول و تجهیزات و عملیات در یک خط مداوم (که لزوما خط مستقیم نیست بلکه منظور جریان تولید در یک جهت است)قرار می گیرد جریان حرکت مواد به صورت یکنواخت و زنجیری انجام می شود. ضمنآ در این شیوه ی استقرار تنظیم متعادل و متوازن ماشینها با رعایت اصل توازن عامل و قدم اساسی به شمار می رود.

شرایط استقرار بر مبنای محصول:

۱) تنوع محصولات محدود ولی به صورت تولید انبوه .در تولید انبوه لازم است تمام واحد ها محصول مشخص و معین ویکسان باشد(مواد غذایی و قوطی کنسرو ها)

۲) طرح محصول باید ثابت و از بالاترین درجه معیار برخوردار باشد

۳) حجم تولید باید بسیار زیاد و تغییرات تقاضا بسیار اندک و جزئی باشد (معمولا از تکنولوژی سرمایه بر برای استقرار این نوع کارخانه ها استفاده می شود.

شرایط استفاده از استقرار بر مبنای فرایند عملیات :

۱)تنوع محصولات زیاد و فرایند ساخت انعطاف پذیر باشد. این گونه استقرار ماشین‌آلات به کارگران ماهر برای اجرای کارها نیاز دارد

۲)در جاهای که هیچ گونه معیاری وجود ندارد یا معیارها در سطح پایینی است

۳)حجم سفارش دریافتی از مشتری کم باشد
استقرار تلفیق شده یا ترکیبی:
به طور کلی در عمل استقرار بر اساس محصول یا بر مبنای عملیات به ندرت به صورت کامل مشاهده می شود. معمولا کارگاههای تولیدی در داخل کارخانه به صورت مراحل عملیات کار می کنند و ماشینهایی که کارهای مشابه انجام میدهند در یک جا متمرکز می شوند آنگاه در داخل هر کارگاه خطوط و مسیر های تولیدی بر مبنای خط یا محصول عمل می کنند.

استقرار محل ثابت: شیوه استقرار ثابت که به آن (ایستگاه ثابت یا طراحی بر اساس ثابت محل )هم گفته می شود طرزی است که محصول در یک محل در وضعیت ثابت است و کلیه عملیات تولیدی در محل استقرار محصول اجرا می شود
در مواردی که حمل و نقل محصول مشکل یا به دلیل وزن و حجم زیاد بسیار پر زحمت و پر هزینه است.یا به علت شکنندگی محصول حمل و نقل آن چندان ساده نیست استفاده می شود مثل ساختن کشتی و هواپیما احداث سد
شرایط استفاده از طرح استقرار در وضعیت ثابت
معمولا انتخاب این نوع طرح استقرار به علت پیچیدگی واندازه وسایر ویژگیها مربوط به عملکرد آن کار خاص طوری است که امکان استفاده از طرحهای دیگر را نمیدهد همچنین برای تعمیرات و نگهداری کارخانه ذوب آهن و نیروگاه برق یا سد سازی نیاز به وسایل و منابعی است که باید در محل اجرا کار مستقر شوند. اهمیت به کار گیری این نوع طرح استقرار به واسطه نیازی است که به برنامه ریزی کار آمد تر و ایجاد هماهنگی و نظارت بهتر در فعالیت های کلیدی و در منابع مورد استفاده در فرایند تولید وجود دارد.