مدیریت تولید

مدیریت تولید و عملیات چیست؟

منبع: مدیریت تولید و عملیات اقتباس از حبیب علییخانی و ماهان تیموری

مدیریت تولید Production management فرایندی است که درآن، انواع منابع مختلف مورد استفاده در سیستم های فرعی تولید یا عملیات در سازمان، ترکیب می شوند و بدین صورت، ارزش مربوط به محصول یا سرویس در یک روش کنترل شده، افزایش می یابد. این مسئله با سیاست مربوط به سازمان، تطابق دارد. بنابراین، این بخشی از یک سازمان است که در مورد انتقال یک گستره از ورودی ها به داخل محصولات یا سرویس های مورد نیاز، مورد بررسی قرار می گیرد. گروه فعالیت های مربوط به مدیریت مرتبط، که درگیر تولید محصولات خاص است، مدیریت تولید نامیده می شود. اگر یک مفهوم یکسان به مدیریت سرویس ها، بسط داده شود، بنابراین، یک گروه مربوطه از فعالیت های مدیریتی مدیریت عملیات نامیده می شود.

مدیریت تولید یک فعالیت درون سازمانی است که از پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و بازاریابی برای محصولات یا خدمات تشکیل می‌شود. مدیر تولید همواره دغدغه توسعه محصول و بازاریابی محصول را دارد و این دو فعالیت نهایتاً منجر به افزایش درامد، افزایش سهم بازار و افزایش حاشیه سود خواهند شد. از طرف دیگر یک مدیر تولید باید در مورد تحلیل بازار و کارایی‌ها و ویژگی‌های محصول مسئولیت پذیر باشد. ازین رو در ساختارهای سازمانی مختلف بعضاً مدیر تولید یک جایگاه سازمانی مشخص و معین را دارد و در بعضی موارد عضو بخش‌های فروش و بازاریابی یا عضو بخش مهندسی محسوب می‌شود. مدیریت تولید به عنوان یک کتاب درسی و هم به عنوان یک رشته تحصیلی نیز در دانشگاه های کشور تدریس می شود که برای مطالعه بیشتر می‌توانید به مقاله مدیریت تولید رجوع کنید.

تعریف مدیریت تولید

مدیریت تولید یک فعالیت درون سازمانی است که وظیفه آن پیش بینی، برنامه ریزی، بازاریابی در بخش فروش و خدمات می باشد. یک مدیر تولید باید در مورد تحلیل بازار و ویژگی های محصول مسئولیت پذیر باشد. کلیه فرآیندی که قرار است در سازمان انجام شود به نوعی با مدیر تولید در ارتباط است. اوست که مسئول نظم داخلی و خارجی سازمان و همچنین مسئول تمامی استراتژی های تولید به منظور پایین آوردن هزینه های اولیه سازمان می باشد.

مدیریت تولید یعنی فرآیند برنامه ریزی، هدایت، کنترل و ساماندهی فعالیت های درحال انجام در یک شرکت جهت تولید منابع ورودی به فرآورده.

مدیریت تولید، عملکردی است که عهده‌دار مسئولیت برنامه‌ریزی تاکتیکی و راهبردی فراورده‌های موجود و جدید یک شرکت است. مدیریت فراورده، عملکرد چرخهٔ حیات سازمانی در درون یک شرکت است که با برنامه‌ریزی یا پیش‌نگری یا بازاریابی فراورده یا فراورده‌ها در همهٔ مراحل چرخهٔ حیات محصول سروکار دارد.

تاریخچه مدیریت تولید و عملیات

برای بیش از دو قرن است که مدیریت تولید و عملیات، به عنوان یک فاکتور مهم در رشد اقتصادی کشورها، شناخته شده است. دیدگاه سنتی در مورد مدیریت تولید در قرن ۱۹ ام آغاز شد. در این زمان، آدام اسمیت در کتاب ثروت ملل وجود مزیت های خاص بخش کارگری را تشخیص داد. او فلسفه تقسیم کار را مطرح کرد و پیشنهاد کرد تا مشاغل را به مشاغل تخصصی تقسیم بندی کنیم و کارگران را برای تخصص های خاص آموزش دهیم. در اوایل قرن بیستم فردریک تیلور، تئوری های اسمیت را اجرا کرد و مدیریت علمی را توسعه داد. از آن زمان تا سال ۱۹۳۰، بسیاری از روش ها برای فایق آمدن بر دیدگاه سنتی،توسعه یافت.

مدیریت محصول از دهه ی ۱۹۳۰ تا دهه ی ۱۹۵۰ مورد قبول واقع شد. وقتی دیدگاه تیلور به طور گسترده تری شناخته شد، مدیران روش هایی را توسعه دادند که بر روی بازده اقتصادی در تولید، تمرکز داشت. کارگران به طور جزئی و به خوبی مورد بررسی قرار گرفتند و بدین صورت اثرات زائد مربوطه حذف گردید و بدین صورت بازده بهبود یافت. در همان زمان، روانشناسان، جامعه شناسان و سایر متخصصین علوم اجتماعی، شروع به مطاعه بر روی رفتارهای انسانی در محیط های کاری کردند. علاوه بر این، اقتصاد دان ها، ریاضی دان ها و متخصصین کامپیوتر، از روش های تحلیلی پیچیده تر و جدیدتر استفاده کردند.

در دهه ی ۱۹۷۰، دو تغییر متمایز در دیدگاه ما ایجاد شد. واضح ترین آنها، که در نام جدید “مدیریت عملیات” انعکاس داشت، یک شیفت در بخش های سرویس دهی و تولید اقتصاد، ایجاد کرد. وقتی بخش سرویس دهی غالب تر شد، تغییر ایجاد شده در تولید به عملیات ، موجب شد تا تمرکز بر روی گسترش حوزه ی ما در سازمان های سرویس دهی ایجاد گردد. مورد دوم این است که تغییر مناسب تر ، با تمرکز بر روی سرویس ها، شروع شد نه تمرکز بر روی آنالیز در اقدامات مدیریتی.

مفهوم تولید

تابع تولید بخشی از یک سازمان ات که دغدغه ی آن، انتقال یک گستره از ورودی ها، به داخل خروجی ها (محصولات) مورد نیاز می باشد که دارای یک سطح کیفی لازم می باشد.تولید به عنوان یک تبدیل مرحله به مرحله تعریف می شود که در آن یک ماده از یک شکل، به شکل دیگر تغییر می کند. این تغییر از طریق یک فرایند شیمیایی یا مکانیکی انجام می شود و در طی آن، میزان بهره وری یک محصول، برای استفاده کننده، افزایش می یابد. بنابراین، تولید، یک فرایند با ارزش افزوده است. در هر مرحله از فرایند، افرایش ارزش قابل مشاهده می باشد.

دبرا تولید را به عنوان فرایندی تعریف کرده است که بوسیله ی آن، محصولات و سرویس ها، ایجاد می شوند. برخی مثال ها از تولید، عبارتند از: تولید محصولات سفارشی، مانند بویلرهای دارای ظرفیت های خاص، ساخت آپارتمان، برخی از ساختارهای تولید شده برای مشتریان انتخابی و … می باشد. این تولید شامل محصولات استاندارد، مانند ماشین، اتوبوس، موتورسیکلت، رادیو، تلویزیون و … می شود.

طبقه بندی سیستم های تولید

سیستم های تولید می تواند به صورت سیستم های فروشگاهی، مجموعه ای، انبوه و سیستم های تولید پیوسته، تقسیم بندی کرد.

تولید کار فروشگاهی (JOB SHOP PRODUCTION) : تولید کار فروشگاهی بوسیله ی تولید یک یا چند مقدار از محصولاتی شناسایی می شود که بر اساس نظر مشتری و در یک زمان معین و هزینه ی معین، طراحی و تولید می شود. ویژگی متمایز مربوط به این تولید، حجم پایین و تنوع بالا در محصول می باشد.
یک کار فروشگاهی از ماشین های با هدف کلی تشکیل شده است که در بخش های مختلف، قرار داده شده اند. هر تقاضایی برای کار فروشگاهی نیازمند الزامات فنی منحصربفرد است و نیازمند پردازش با استفاده از ماشین آلات می باشد.

تولید مجموعه ای (BATCH PRODUCTION): تولید مجموعه ای بوسیله ی انجمن تولید و کنترل انبارداری آمریکا (APICS) به عنوان یک شکل از تولید تعریف شده است که در آن، تولید از طریق بخش های عملیاتی در حالت مجموعه یا تعداد بالا، انجام می شود و هر مجموعه ممکن است دارای روش های مختلفی باشند. این روش به خاطر تولید یک تعداد محدود از محصولات در یک زمان منظم و استوک شدن به دلیل عدم خرید، مواجه است.

تولید انبوه: تولید قطعات مجزا و مونتاژ آنها با استفاده از فرایند پیوسته، تولید انبوه نامیده می شود. این سیستم تولید، بوسیله ی حجم بالای تولید، توجیه می شود. ماشین ها در یک خط یا یک طرح تولید، آرایش پیدا می کند. محصولات و استانداردسازی فرایند موجود می باشد و تمام خروجی ها از یک رویه دنبال می کند.

تولید پیوسته: تأسیسات تولید به گونه ای آرایش یافته اند که در آنها تولید عملیات تولید از اولین عملیات شروع و به محصول نهایی، ختم می شود. این آیتم ها به صورت جریان و از طریق توالی عملیات ها انجام می شود و ادوات حمل و نقل مانند نوار نقاله و دستگاه های انتقال، مورد استفاده قرار می گیرد.

مفهوم مدیریت تولید

مدیریت تولید، یک فرایند مربوط به برنامه ریزی، سازمان دهی، جهت دهی و کنترل فرایندهای تولید می باشد. این مدیریت از منابع مختلفی ترکیب شده اس که در آن از سیستم های فرعی مربوط به سازمان برای تولید استفاده می شود. دبرا  مدیریت تولید را به عنوان مدیریتی تعریف کرده است که با تصمیم گیری های مربوط به فرایندهای تولید درگیر است به نحوی که محصول یا سرویس منتج شده، با توجه به معیارهای خاص، تولید می شود. مقدار این تولید و برنامه ریزی مربوط به تولید، بر طبق نیاز است.

سیستم عملیاتی ورودی ها را به منظور مهیا کردن خروجی هایی تغییر می دهد که برای مشتری مورد نیاز است. این سیستم، منابع فیزیکی را به خروجی تبدیل می کند، عملکردی که به منظور تسهیل نیازهای مشتری و برطرف کردن آنها می باشد، مثلا، مهیا کردن برخی استفاده ها برای مشتری. در برخی سازمان ها، محصولات، محصولاتی فیزیکی هستند، در حالی که در سایر سازمان ها، به عنوان اقلام خدماتی در نظر گرفته می شوند. سرویس های اتوبوس و تاکسی، خیاطی، بیمارستان و خانه سازی مثال هایی از این سیستم های عملیاتی است.

مفهوم عملیات

یک عملیات، از لحاظ مأموریت هایی تعریف می شود که برای سازمان، سرویس دهی می کند. در این عملیات، از تکنولوژی هایی استفاده می شود که در آن فرایندهای مدیریتی و انسانی درگیر می باشد. عملیات هایی موجود در سازمان، می تواند به علمیات های تولید و عملیات های خدماتی تقسیم بندی شوند. عملیات های تولید یک فرایند معکوس است که شامل تولیدی است که منجر به یک خروجی محسوس می شود: این خروجی محسوس، یک محصول است در حالی که یک فرایند تبدیلی، شامل خدماتی است که منجر به یک خروجی محسوس می شود: این خروجی محسوس، یک عمل، عملکرد یا یک تلاش است.

تولید به خاطر طبیعت ملموس خروجی ها (محصولات) شاخص است، خروجی هایی که که مشتری ها، در طی زمان، مصرف می کنند، نیازمند شغل های است که در آن نیروی کار کمتری واداوات بیشتری مورد استفاده قرار گیرد، میزان تماس با مشتری کمتر باشد، هیچ مشارکتی از طرف مشتری در فرایند انتقال، وجود نداشته باشد و روش های پیچیده ی مربوط به اقدامات تولید و مصرف منابع به عنوان محصول، وجود داشته باشد.

نتیجه گیری بحث مدیریت تولید

مدیریت تولید در یک سازمان نقش قلب سازمان را ایفا می کند. واحد تولید می بایست با ارتباط موثر خود با واحدهای دیگر و برنامه ریزی های دقیق خود جهت تولید محصول، کالای خود را به موقع به بازار تزریق کند و با این کار برای سازمان سود و ارزش بیافریند. مدیریت تولید می بایست به طور دوره ای گزارشات دقیق را در اختیار مدیریت سازمان قرار دهد .مدیریت سازمان با توجه به اهداف سازمان و برنامه های زمانبندی شده دستورات لازم را اتخاذ نمایند.

با توجه به توضیحات این مقاله، مدیریت تولید کاری نیست که به صورت روتین انجام شود بلکه باید به طور پیوسته درحال تحقیق و بررسی بوده تا بتواند هزینه های اولیه را کاهش داده و کیفیت مطلوب تر را عرضه نماید. همچنین می بایست پاسخگوی نیازهای بازار نیز باشد و به سرعت خود را با تغییرات وفق داده تا از بازار رقابتی سازمان جا نمانند. یک مدیر تولید می بایست در ارتباط با نیاز بازار قادر باشد پیش بینی های لازم را انجام داده و جوابگوی نیاز مشتریان باشد. پیش بینی بسیار حائز اهمیت است زیرا رشد و بقای شرکت در دراز مدت به پیش بینی های دقیق مدیریت تولید بستگی دارد. مدیریت تولید از طریق انجام روش های کیفی پیش بینی ، میزان فروش محصول، میزان نیاز مشتریان، خواسته مشتریان را به طور دقیق پیش بینی و سپس منابع لازم را برای آنها تخصیص می دهد.