آموزش تحلیل پوششی داده‌ها

آموزش تحلیل پوششی داده‌ها DEA

بخش اول: آشنائی با تکنیک DEA

واژه DEA مخفف Data Envelopment Analysis می باشد که به معنی تحلیل پوششی داده ها یک مدل برنامه ریزی ریاضی ،برای ارزیابی کارایی واحد های تصمیم گیرنده ای (DMU) است که چندین ورودی و چندین خروجی دارند . اندازه گیری کارایی به دلیل اهمیت آن در ارزیابی عملکرد یک شرکت یا سازمان همواره مورد توجه محققین قرار داشته است.

فارل در سال ۱۹۵۷ ، با استفاده از روشی همانند اندازه گیری کارایی در مباحث مهندسی ، به اندازه گیری کارایی برای واحد تولیدی اقدام کرد. موردی که فارل برای اندازه گیری کارایی مد نظر قرار داد شامل یک ورودی و یک خروجی بود.

چارنز ،کوپر و رودز دیدگاه فارل را توسعه دادند و الگویی را ارایه کردند که توانایی اندازه گیری کارایی با چندین ورودی و خروجی را داشت. این الگو ،تحت عنوان تحلیل پوششی داده ها ،نام گرفت و اول بار ،در رساله دکترای ادوارد رودز و به راهنمائی کوپر تحت عنوان ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ملی آمریکا در سال ۱۹۷۶ ، در دانشگاه کارنگی مورد استفاده قرار گرفت.

از آن جا که این الگو توسط چارنز ،کوپر و رودرز ارائه گردید ،به الگوی (CCR) که از حروف اول نام سه فرد یاد شده تشکیل شده است ،معروف گردید و در سال ۱۹۷۸ در مقاله ای با عنوان اندازه گیری کارایی واحد های تصمیم گیرنده ارائه شد.

تعریف تحلیل پوششی داده ها

در واقع تحلیل پوششی داده ها مبتنی بر یکسری بهینه سازی با استفاده از برنامه ریزی خطی می باشد که به آن روش ناپارامتریک نیز گفته می شود. در این روش منحنی مرزی کارا از یک سری نقاط که بوسیله برنامه ریزی خطی تعیین می شود ایجاد می گردد .برای تعیین این نقاط می توان از دو فرض بازدهی ثابت و متغیر نسبت به مقیاس استفاده کرد .روش برنامه ریزی خطی پس از یک سری بهینه سازی مشخص می کند که آیا واحد تصمیم گیرنده مورد نظر روی مرز کارایی قرار گرفته است و یا خارج آن قرار دارد؟ بدین وسیله واحد های کارا و ناکارا از یکدیگر تفکیک می شوند. تکنیک DEA تمام داده ها را تحت پوشش قرار داده و به همین دلیل تحلیل پوششی داده ها نامیده شده است.

یکی از ابتدایی ترین و در عین حال معمول ترین روش های اندازه گیری کارایی ،استفاده از نسبت ها می باشد. این نسبت ها در زمینه های مختلف مالی ،اقتصادی و صنعتی بکار گرفته می شوند .در صورتی که کارایی به عنوان نسبتی از خروجی ها به ورودی ها تعریف شود ،محاسبه و تحلیل آن برای واحدهای تک ورودی-نک خروجی آسان خواهد بود اما در اکثر مسادل دنیای واقعی با واحدهایی با چندین ورودی و خروجی رو به رو بوده و در نتیجه نیازمند روش هایی هستیم که با ترکیب ورودی ها و خروجی ها به صورت یک شاخص واحد،به معیار مناسبی جهت سنجش کارایی دست یابیم.

الزامات اساسی تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)

ورودی‌ها: تعداد ورودی‌ها بین ۲ تا ۵ بوده و بیشتر مواقع ۳ تا ورودی انتخاب می‌شود.

خروجی‌ها: تعداد خروجی‌ها بین ۱ تا ۳ بوده و بیشتر مواقع ۱ خروجی انتخاب می‌شود.

واحدهای تصمیم یا DMU : تعداد DMU‌ها باید ۵ برابر مجموع ورودی و خروجی باشد.

داده‌ها: دقت کنید DEA با طیف لیکرت انجام نمی‌شود و داده‌های واقعی نیاز است.

هدف تکنیک تحلیل پوششی داده ها تعیین کارایی یک مجموعه واحد براساس تعدادی ورودی و خروجی است. در این روش لازم است تا ۵ برابر تعداد ورودی ها و خروجی ها؛ واحد تصمیم گیری وجود داشته باشد.

دو مشخصه اساسی برای الگوی DEA

استفاده از الگوی DEA ،برای ارزیابی نسبی واحدها ،نیازمند تعیین دو مشخصه اساسی ،ماهیت الگو و بازده به مقیاس الگو می باشد که در زیر به تشریح هر یک پرداخته می شود؛ ماهیت الگوی مورد استفاده:

الگوی ورودی محور یا ماهیت ورودی : هدف این رویکرد افزایش کارایی از طریق کاهش ورودی ها یا مواد اولیه است. در صورتی که در فرایند ارزیابی ،با ثابت نگه داشتن سطح خروجی ها ،سعی در حداقل سازی ورودی ها داشته باشیم ماهیت الگوی مورد استفاده ورودی است.

الگوی خروجی محور یا ماهیت خروجی : هدف این روش افزایش کارایی از طریق افزایش خروجی یا ستاده ها است. در صورتی که در فرایند ارزیابی با ثابت نگه داشتن سطح ورودی ها،سعی در افزایش سطح خروجی داشته باشیم ماهیت الگوی مورد استفاده خروجی است.

در الگوی DEA ،بادیدگاه ورودی ،به دنبال به دست آوردن ناکارایی فنی به عنوان نسبتی می باشیم که بایستی در ورودی ها کاهش داده شود تا خروجی ،بدون تغییر بماند و واحد در مرز کارایی قرار گیرد .در دیدگاه خروجی ،به دنبال نسبتی هستیم که باید خروجی ها افزایش یابند،بدون آنکه تغییر در ورودی ها به وجو آید   تا واحد مورد نظر به مرز کارایی برسد.

در الگوی CCR ،مقادیر به دست آمده برای کارایی در دو دیدگاه مساوی هستند ولی در مدل BCC این مقادیر متفاوت هستند .علت انتخاب دیدگاه برای یک الگو DEA ،در ارزیابی نسبی عملکرد واحدها ای است که در بعضی موارد مدیریت واحد هیچ کنترلی بر میزان خروجی ندارد و مقدار آن از قبل مشخص و ثابت می باشد .وبرعکس در بعضی از موارد میزان ورودی ثابت و مشخص است و میزان تولید(خروجی) متغیر تصمیم است و در چنین شرایطی ،دیدگاه خروجی مناسب می باشد .در نهایت انتخاب ماهیت ورودی و خروجی بر اساس میزان کنترل مدیر ،بر هر یک از ورودی ها و خروجی ها تعیی می گردد.

بازده به مقیاس الگوی مورد استفاده

بازده به مقیاس بیانگر پیوند بین تغییرات ورودی ها و خروجی های یک سیستم می باشد. یکی از توانایی های روش DEA ،کاربرد الگوهای مختلف متناظر با بازده به مقیاس های متفاوت و همچنین اندازه گیری بازده به مقیاس واحدهاست.

الف: بازده به مقیاس ثابت:یعنی هر مضربی از ورودی ها همان مضرب از خروجی ها را تولید می کند.الگوی CCR بازده به مقیاس واحد ها راثابت فرض می کند .بنابراین واحدهای کوچک و بزرگ ،با هم مقایسه می شوند.
ب: بازده به مقیاس متغیر: یعنی هر مضربی از ورودی ها ،می تواند همان مضرب ار خروجی ها یا کمتر از آن و یا بیشتر از آن را ،در خروجی ها تولید کند .الگویBCC بازده به مقیاس را متغیر فرض می کند.

جمع بندی بحث تحلیل پوششی داده ها

کارایی یک مفهوم مدیریتی است که سابقه ای طولانی در علم مدیریت دارد. کارایی نشان می دهد که یک سازمان به نحو خوبی از منابع خود در راستای تولید نسبت به بهترین عملکرد در مقطعی از زمان استفاده کرده است. هرگاه واحد تصمیم گیرنده دارای یک ورودی ویک خروجی باشد،کارایی آن نسبت خروجی به ورودی همان واحد تعریف میشود. در صورتی که با واحد های یکسان باشند، مثلاً ورودی و خروجی هر دو از جنس پول باشد، می توان خروجی را به ورودی تقسیم کرد.

یکی از نقاط قوت مدلهای تحلیل پوششی داد ها نسبت به روشهایی که تا قبل از سال ۱۹۷۹ برای تعیین کارایی مورد استفاده قرار می گرفت، این است که این مدلها علاوه بر تعیین کارایی یا عدم کارایی و رتبه هر واحد تصمیم گیری ، برای واحدهای تصمیم گیری ناکارا، یک الگوی کارا نیز معرفی می کنند که واحد تصیم گیری تحت ارزیابی در صورت رسیدن به آن از نظر مصرف ورودی و تولید خروجی دارای عملکردی کارا خواهد شد. در ادبیات تحلیل پوششی داده ها معمولاً از این الگو با عنوان آرمان و یا نقطه تصویر نام می برند.


پکیچ آموزشی تحلیل پوششی داده‌ها

دو نمونه پاورپوینت کامل فارسی برای تحلیل پوششی داده ها

نمونه فصل سوم تکنیک تحلیل پوششی داده ها بصورت فایل ورد

نمونه فصل چهارم تکنیک تحلیل پوششی داده ها بصورت فایل ورد

فصل دوم تحلیل پوششی داده ها بصورت فایل ورد همراه با فهرست منابع

10000 تومان – خرید