استاد راهنما

استاد راهنما کیست؟

استاد راهنما Supervisor یکی از اعضای هیأت علمی دانشگاه است که مسئولیت هدایت دانشجویان جهت انجام پایان نامه دانشگاهی را برعهده دارد. به‌طور معمول اساتید راهنما در مقاطع تحصیلات تکمیلی یعنی کارشناسی ارشد و دکتری مدیریت نقش‌آفرین هستند. استاد راهنما به پیشنهاد معاونت آموزشی دانشکده و حکم رئیس دانشکده انتخاب می‌شود. این فرد، هدایت تحصیلی و راهنمایی دانشجویان در مقاطع تحصیلی مختلف را در زمینه مشکلات، آموزشی پژوهشی و فردی برعهده می‌گیرد. یک استاد باید از وجهات علمی و شخصیت بالایی برخوردار باشد. مسئولیت هدایت دانشجویان در سطوح عالی بسیار بااهمیت است. در واقع تمامی فعالیت‌های علمی دانشجویان در پایان‌نامه آنها به بار می‌نشیند.

در زمینه انتخاب اساتید مشاور و راهنما باید بسیار دقیق بود. فرایند نوشتن پایان نامه مدت زمان زیادی طول می­ کشد. از سویی تغییر اساتید نیز بسیار دشوار است. استاد راهنما نیز در تمام طول این مدت باید دانشجو را راهنمایی و کمک کند. بنابراین انتخاب یک استاد راهنمای خوب بسیار مهم است. دانستن اینکه وظایف استاد راهنما چیست و شما چه کمکی می­ خواهید از او بگیرید می­ تواند به شما کمک کند استاد راهنمای بهتری انتخاب کنید تا اواسط کار پژوهشی خود مجبور به تغییر او نشوید. در این مطلب کوشش شده است تا وظایف اساتید مطرح شده و انتقادات وارد نیز بحث شود.

وظایف استاد راهنما

در اجرای مواد فصل سوم و فصل ششم آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری، مصوبه جلسه ۲۷۴ شورای عالی برنامه‌ریزی مورخ ۸/۱۲/۱۳۷۲ در مورد وظایف استاد راهنما و مراحل تدوین رساله دوره دکتری و به منظور ایجاد هماهنگی بین دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی در اجرای این ماده، دستورالعمل زیر در ۱۲ ماده و ۶ تبصره در جلسه ۳۳۹ شورای عالی برنامه‌ریزی مورخ ۱۴/۲/۱۳۷۶ به تصویب نهائی رسید. آئین نامه دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه روشن است. مصوب بیست و پنجمین جلسه مورخ ۲۳/۱۲/۸۲ شورایعالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی وزارت متبوع برای کلیه دانشجویان مقاطع کاردانی، کارشناسی پیوسته، ناپیوسته و دکترای عمومی پزشکی دندانپزشکی و داروسازی صرف نظر از سال ورود به دانشگاه از مهر ماه ۱۳۸۳ لازم‌الاجرا است.

  • انتخاب موضوع پایان نامه
  • برنامه‌ریزی و زمان‌بندی انجام پایان‌نامه
  • نظارت بر نحوه نگارش پروپوزال و ویرایش پایان نامه و تدوین گزارش ­های پیشرفت کار
  • تسلط به روش پژوهش علمی و شیوه‌های تحلیل داده‌ها
  • سخت‌گیری و برنامه زمانی مشخص برای انجام فصول
  • امکان دسترسی و پاسخگویی به پرسش‌های دانشجویان
  • تسلط به نرم‌افزارهای تخصصی و هدایت دانشجویان برای تحلیل داده‌ها
  •  هماهنگی فعالیت ­های سایر اعضای گروه نظارت دانشگاهی

در صورتی که کار دانشجو کافی نباشد، استاد راهنما می بایست به صورت کتبی دانشجو را از این امر آگاه کند و او را در مورد آنچه باید انجام شود راهنمایی کند. در صورتی که مشکل ادامه داشت باید به رئیس دپارتمان یا دانشکده گزارش دهد.

انتقادات از اساتید راهنما

زمانی که صحبت از استاد راهنما می‌شود باید فردی موقر، مسلط، باسواد و دلسوز در ذهن تداعی شود. شخصیت نمادین یک استاد باید هم از نظر ظاهری و هم از نظر کلام و بیان ویژه و منحصربه‌فرد باشد. اما در سال‌های اخیر انتقادات از اساتید راهنما بسیار زیاد بوده است. دانشجویان زیادی از استاد راهنما به عنوان یک فرد عصبی، بی‌اخلاق و بی‌سواد یاد می‌کنند که به هیچ عنوان پاسخگو نیست. در بسیاری از موارد ایرادات و فشارهای اساتید به دانشجویان خُرد کننده و غیرقابل تحمل توصیف می‌شود. دانشجویان مواردی مانند زیر را گزارش می‌کنند:

  • در دسترس نبودن اساتید راهنما
  • عدم پاسخگویی
  • پرخاشگری و استفاده از الفاظ نامناسب
  • عدم باور دانشجو به تسلط فنی اساتید
  • عدم حمایت از دانشجو
  • ناآشنایی با مفاهیم روش پژوهش

البته این موارد دلایل زیادی دارد. نباید یک سویه به موضوع نگریسته شود. دانشگاه‌ها در سال‌های دهه نود تبدیل به یک بنگاه تجاری شده‌اند. در این بنگاه تجاری عامل اصلی سودآوری است. بسیاری از افراد بدون کیفیت و صلاحیت لازم در این مسند قرار گرفته‌اند. بدیهی است که این افراد به شخصیت و وزن اسلاف خود را نیز لطمه می‌زنند. از سوی دیگر تعداد دانشجویان در بازار پرمنفعت آموزشی بسیار زیاد است. دانشجویان زیادی هستند که از یک عمل ضرب و تقسیم ساده عاجز هستند. از نظر سنی، زمانی، تحصیلی و مطالعاتی واقعاً توانایی تحصیل در مقاطع عالی را ندارند. بنابراین براساس اصل عرضه و تقاضا این موضوع بسیار عادلانه است. تنها باید به حال اساتید و دانشجویانی غبطه خورد که برای کار خود دلسوز هستند و در این آشفته بازار محکوم به تحمل شرایط می‌باشند.

خلاصه و جمع‌بندی

در مقاطع تحصیلات تکمیلی، انجام کار پژوهشی به یکی از اصلی­ ترین وظایف دانشجویان تبدیل می ­شود. این کار پژوهشی در مقطع کارشناسی ارشد در قالب پایان­ نامه و در مقطع دکتری در قالب رساله ارائه می­ شود. اما اولین مساله هنگام شروع یک کار پایان نامه یا رساله، انتخاب استاد راهنما است. پیش از اینکه بخواهید استاد راهنما انتخاب کنید لازم است بدانید استاد راهنما کیست و چه وظایفی دارد. دانستن اینکه وظایف استاد راهنما چیست می ­تواند به دانشجویان کمک کند بهتر بتوانید استاد راهنما انتخاب کنند. همچنین انتظارات دانشجو از اساتید نیز روشن خواهد شد.

در دهه نود شمسی با پولی شدن دانشگاه‌ها همه چیز عوض شده است. دانشجویان از کیفیت قبل برخوردار نیستند و انگیزه تحصیل پایین است. از سوی دیگر اساتید راهنما نیز مانند گذشته نقش‌آفرین نیستند. زمان برای دانشجویان به اندازه کافی تخصیص نمی‌یابد. توانمندی اساتید راهنما به هیچ وجه پایش نمی‌شود. قدرت قانونی یک استاد راهنما بسیار زیاد است و پاسخگویی بسیار پایینی دارد. همیشه قدرت بدون مسئولیت فساد می‌آورد. متاسفانه جامعه دانشگاهی ما نیز بسیار آسیب‌پذیر شده است. دیدگاه خود در این زمینه را در پایین همین مطلب، مطرح کرد.