پرسشنامه تعدیل نیروی انسانی

تعدیل نیروی انسانی سازمان

منبع: تعدیل نیروی انسانی نوشته معصومه محمدی نشر الکترونیک پارس مدیر

تعدیل نیروی انسانی Layoff به تعلیق موقت یا خاتمه خدمت دائمی کارکنان به از سازمان به دلیل مدیریت بهتر منابع انسانی یا کوچک سازی سازمان گفته می‌شود. به دلیل بحران های اقتصادی و الزام سازمان ها به تعدیل نیروی انسانی، بسیاری از سازمان ها در اقسا نقاط دنیا به انواع سیاست های مربوط به تعدیل کارکنان روی آورده اند. هنگامی که سازمان تعدیل نیروی انسانی را به عنوان دستور کار خود مطرح می نماید، به دنبال متعادل شدن و معتدل نمودن وضعیت منابع انسانی خود با ایجاد دگرگونی در مهارت ها و توانایی ها و یا به وجود آوردن شرایط جدید کار با افزایش روح مسئولیت پذیری از طریق ایجاد تنوع در کار، با توجه به نیازهای جدید ایجاد شده در جامعه می باشد.

حذف نیروی انسانی مازاد بر نیاز می تواند یکی از دشوارترین تصمیمات مدیریت منابع انسانی سازمان می‌باشد. هدف اصلی تعدیل، تقلیل نیروی انسانی نیست بلکه استفاده بهینه و مطلوب از نیروهای موجود خواهد بود. در این رابطه ممکن است در یک بخش از سازمان به افزایش نیرو نیاز باشد و در جای دیگر سازمان کاهش نیرو. بنابراین، می توان متصور گردید که یکی از مهم ترین اهداف تعدیل نیروی انسانی کسب بهره وری بیشتر از طریق بهبود عملکرد کارکنان می باشد. بر همین اساس اجرای طرح تعدیل نیروی انسانی در صورتی که در یک چارچوب سیستماتیک و قانون مند هدایت و رهبری شود، می‌تواند سطح بهره وری نیروی انسانی را افزایش دهد. گرت تعدیل نیروی انسانی را فرایندی می داند که به منظور افزایش اثربخشی سازمانی، مدیریتی و همچنین اثربخشی کارکنان سازمان برای کاستن از هزینه بوروکراتیک سازمان صورت می گیرد.

مفهوم و ماهیت تعدیل

تعدیل در لغت به معنای برابر کردن، معتدل کردن، تقسیم کردن از روی عدالت (فرهنگ معین) و در اصطلاح به عنوان متناسب ساختن افراد با سازمان رسمی و انتخاب تعدادی از آنان برای پست های موجود و کاهش دادن افراد باقی مانده یا به اصطلاح ریزش نیروی انسانی می‌باشد.

در مورد معنا و مفهوم تعدیل نیرو (کوچک سازی سازمان)، نظرات مختلفی در بین پژوهشگران و نویسندگان وجود دارد. بعضی تعدیل نیرو را مجموعه فعالیت هایی از سوی سازمان می دانند که دارای ویژگیهایی زیر می باشد: عمدی هستند، منجر به کاهش تعداد کارکنان می شوند (با استفاده از برنامه های بازنشستگی، انتقال کارکنان به بخش های غیردولتی و…)، کارایی سازمان یا شرکت در زمینه کنترل هزینه و حفظ موقعیت رقابتی را موجب می شود و در نهایت، فرایندهای انجام کاربا کارکنان کمتر را به دنبال دارد.

برخی دیگرچنین عقیده دارند که: تعدیل نیرو و کوچک سازی به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که به بهبود عملکرد و کارایی سازمان و کاهش هزینه نیروی انسانی منجر می شود.

در شرایطی که سازمان با مازاد پرسنل مواجه باشد اقدام به محدود نمودن استخدام، کاهش ساعات کاری، بازنشستگی پیش از موعد و بازخرید کارکنان مینماید تا در این رهگذر همواره از یک تعادل مناسب در منابع انسانی مورد نیاز برخوردار باشد . این شیوه که از آن به عنوان طرح تعدیل نیروی انسانی یاد می شود، می تواند به نوعی تعادل بین شاغل و شغل، وظایف و اختیارات، یا هر نوع توازن دیگر که در تغییرات پرسنلی قابل تصور است، اطلاق گردد.

روش‌های تعدیل منابع انسانی

طرح تعدیل نیروی انسانی در دستگاه های دولتی به چهار روش انجام می شود:

  • برکناری
  • بازنشستگی پیش از موعد
  • بازخرید
  • حذف شغل

موضوع تعدیل نیروی کار در بسیاری از کشورهای دنیا اعم از سازمانهای خصوصی یا دولتی امری معمول و جاری و ساری است. چه بسا افرادی که بصورت متناوب به استخدام یک شرکت یا سازمان درآمده و بنا بر ضرورتهای سازمانی دعوت به فعالیت شده و یا اخراج شده اند. افراد جذب شده یا تعدیل شده علیرغم تنش های موجود به روند عادی کاری خود برگشته و این موضوع را جزئی از فرهنگ سازمانی و اجتماعی خود پذیرفته اند. اما در کشورهائی که نظام های سنتی و سیستم های دولتی حاکم است، اجرای عملیات تعدیل نیروی کار امری بسیار دشوار بوده و دشوار تر از آن نیز برگرداندن نیروی اخراج شده به محیط کار است.

«تعدیل نیرو» که در حقیقت نامی‌دیگر بر همان فرزند ناخوانده کاهش نیروی انسانی سازمان‌ها و اخراج بعضی از آنها است، با همه آثار منفی که در گستره اجتماع با خود به همراه دارد، گاهی برای التیام کسب و کار تنها راه ‌چاره است. همانگونه که به تعویق‌انداختن یا پرهیز از این داروی تلخ پس از تجویز می‌تواند تهدیدی جدی برای سلامت و بقای کسب‌وکار باشد، انجام نادرست آن هم ضرری بیش از پیش دارد و دامنه آن را گسترده تر خواهد کرد. از یک سو کارفرمایان حاضر به پذیرش مجدد نیروهای تعدیل شده نبوده و از سوی دیگر نیز نیروی کار اخراج شده، سازمان قبلی را بعنوان دشمن خونی خود تلقی نموده و درصدد انتقام جویی بر خواهد آمد.

ضرورت و اهمیت تعدیل

در شرایطی که سازمان با مازاد پرسنل مواجه باشد اقدام به محدود نمودن استخدام، کاهش ساعات کاری، بازنشستگی زودرس و بازخرید می نماید تا از این رهگذر بتواند از یک تعادل مناسب در منابع انسانی مورد نیاز برخوردار شود. این شیوه که از آن به عنوان طرح تعدیل نیروی انسانی یاد می کنیم، می‌تواند به نوعی تعادل بین شاغل و شغل، وظایف و اختیارات و یا هر نوع توازن دیگر که در تغییرات پرسنلی قابل تصور است تلقی گردد. ممکن است بیان اهمیت تعدیل نیروی انسانی با توجه به برداشتی که از مفهوم آن در جوامع می شود، متفاوت باشد. زیرا امکان دارد به نظر بسیاری از کارکنان سیاست ها و رویه هایی که مدیریت سازمان آنها را منطقی، منصفانه و حیاتی می پندارند،

تعدیل منابع انسانی

تعدیل منابع انسانی

بسیار غیرمنطقی، ناعادلانه و بی اهمیت تلقی شود. پس باید با توجه به نظام ارزشی حاکم، تصورات کارکنان را مدنظر قرار داده و نسبت به جهت گیری آنها حساس بود. بدیهی است که رفتار کاری افراد همواره یکنواخت نیست، بعضی به هنگام احساس عدم امنیت شغلی منفعل و منزوی شده در حالیکه برخی حالت تهاجمی به خود می گیرند و عده ای نیز به سختی در مقابل آن  مقاومت می کنند.

بنابراین واکنش افراد به طرح تعدیل از موضوعات اساسی مورد بررسی است که ممکن است فرد احساس کند مورد حمایت سازمان قرار نمی گیرد و بدین صورت عملکردش تحت تأثیر قرار بگیرد. عملکرد اشخاص تابعی است از حاصل ضرب سه عامل توانایی، مهارت و تلاش و کوشش در انجام وظایفش و بالاخره پشتیبانی. پشتیبانی های فیزیکی (ساختار سازمانی، تسهیلات کاری، پشتیبانی مالی و غیره) و پشتیبانی های روانی (حمایت روانی، پشتیبانی های لازم رفتاری و سازمانی)،

نتیجه گیری

هنگام صحبت از تعدیل نیروی انسانی باید توجه داشته باشیم که این مورد، مهم ترین رکن بلکه شالوده و اساس هر سازمانی می باشد. اما در فرایند برنامه ریزی نیروی انسانی در شرایطی خاص سازمان اقدام به تعدیل خواهد نمود که باعث حصول مهارت های جدید، جبران قابلیت ها و توانایی های از دست رفته سازمان و همچنین ایجاد ظرفیت های مناسب کاری با توجه به نیازهای جدید به وجودآمده برای سازمان شود.

به طور کلی می توان گفت که تعدیل نیروی انسانی یعنی اتمام کار بخشی از نیروی انسانی در یک سازمان و یا جایگزینی انها با هدف کاهش هزینه ها؛ تغییر در شیوه های کاری، خصوصی سازی بخشی از فعالیت ها، بالا بردن رانمان کاری و یا حذف بخش های اضافه یک سازمان می باشد که امروزه در شرکت ها و سازمان های بزرگ و دارای حجم زیادی از فعالیت ها، امری بدیهی و پذیرفته شده است، به طوری که دائماً خبرهای تعدیل نیروی انسانی در شرکت های بزرگ و معتبر به گوش می رسد، بدون آنکه به اعتبار این سازمان ها خدشه ای وارد شود.