روش تحقیق پدیدارشناسی

روش کلایزی و دیکلمن در تحلیل پدیدارشناسی

منبع: روش کلایزی و دیکلمن در تحلیل پدیدارشناسی نوشته ایرج ساعی به راهنمایی شیوا اقدم

تحلیل داده ها در روش تحقیق پدیدارشناسی به عنوان یک روش تحقیق کیفی، الگوی منظمی از تکرار، گردآوری و تحلیل هم زمان داده ها است. این الگو اغلب مراحلی از گردآوری داده‌ها تحلیل و غیره تا اشباع داده‌ها ادامه می یابد. روش های مختلفی برای تحلیل اطالعات در پدیدارشناسی (فنومونولوژی) مطرح است که اهم آنها عبارت اند از : روش های مربوط به فانکام، جورجی، کلایزی، پارسی و دیکلمن و همکاران.

اگرچه روش های فوق تفاوت چندانی با هم ندارند، با این حال پژوهشگران باید روشی که با اهداف پروژه تحقیقاتی و نوع فلسفه انتخابی مناسب تر است، انتخاب کنند.

به طور معمول کسانی که با روش فنومونولوژی توصیفی، کار می کنند، از روش کلایزی Colaizzi و افرادی که از روش فنومونولوژی تفسیری پیروی می کنند، از روش دیکلمن و همکاران بهره می گیرند.

روش هفت مرحله ای کلایزی

کلایزی به سال ۱۹۶۹ مقاله‌ای در زمینه پدیدارشناسی نوشت که بعدها به سال ۱۹۷۸ آن را تصحیح کرد. روشی که او در این مطالعات ارائه کرد همچنان یک روش کارآمد در انجام تحلیل پدیدارشناسی است. منبع این مقالات به صورت زیر است:

Colaizzi, P. F. (1969). The descriptive methods and the types of subject-matter of a phenomenologically based psychology exemplified by the phenomenon of learning (Doctoral dissertation, ProQuest Information & Learning).

Colaizzi, P. F., Valle, R. S., & King, M. (1978). Existential phenomenological alternatives for psychology. Psychological research as the phenomenologist views it, 48-71.

۱- تمام توصیف های ارائه شده توسط شرکت کننده در مطالعه را که به طور مرسوم پروتکل نامیده می شود، به منظور به دست آوردن یک احساس و مأنوس شدن با آنها بخوانید.

۲- به هر یک از پروتکل ها مراجعه و جمالت و عباراتی را که مستقیما به پدیده مورد مطالعه مرتبط است، استخراج نمایید. این مرحله تحت عنوان استخراج جمالت مهم شناخته شده است.

۳- تالش نمایید تا به معنای هر یک از جمالت مهم پی ببرید. این مرحله تحت شناخته شده ” فرموله کردن معانی” عنوان است.

۴- مراحل فوق را برای هر پروتکل تکرار نموده و معانی فرموله شده و مر تبط به هم را در خوشه هایی از تم ها (موضوعات اصلی) قرار دهید.

الف) از طریق مراجعه به پروتکل های اصلی ، اعتبار خوشه ها را مورد بررسی قرار دهید.

ب) در این مرحله ممکن است تناقضاتی در بین و یا درون خوشه های متعدد مورد توجه قرار گیرند. محقق نبایستی از این داده ها یا تمهای به ظاهر نامناسب، چشم پوشی کند.

۵- تلفیق نتایج در قالب یک توصیف جامع از موضوع مورد پژوهش.

۶- فرموله کردن توصیف جامع پدیده تحت مطالعه به صورت یک بیانیه صریح و روشن از ساختار اساسی پدیده مورد مطالعه ” ساختار ذاتی پدیده ” که اغلب تحت عنوان نام گذاری می شود.

۷- از طریق مراجعه مجدد به هر یک از شرکت کنندگان و انجام یک مصاحبه منفرد و یا انجام جلسات متعدد مصاحبه، میتوان نظر شرکت کنندگان را در مورد یافته ها پرسید و نسبت به اعتبارسنجی نهایی یافته ها، اقدام نمود.

نکات کلیدی

کالیزی معتقد است محققین باید نسبت به این مراحل انعطاف پذیر باشند.

دیکلمن و همکاران معتقدند این راهنمایی ها برای مطالعات پدیدارشناسی مهم میباشند. آنها نشان می دهند که جستجو برای جوهره پدیده و معنای آن در درون یک زمینه تعریف شده، فقط یک تکنیک یا یک سری از مراحل مکانیکی نیست، بلکه آشکار نمودن معانی است که نیاز به تعلیق، شهود و تفکر را دنبال می کند.

روش دیکلمن

دیکلمن نیز یک روش هفت مرحله‌ای برای انجام تحلیل پدیدارشناسی ارائه کرده است:

  • خواندن مصاحبه ها برای دریافت یک ایده کلی
  • نوشتن خالصه های تفسیری و جستجو برای موضوعات بالقوه
  • تجزیه و تحلیل نوار پیاده شده به عنوان یک کار گروهی برای یک موضوع تفسیری
  • رجوع به متن یا شرکت کنند گان برای روشن نمودن موضوعات معین
  • مقایسه متون برای تعیین معانی رایج و اعمال مشترک
  • تعیین الگوهای مرتبط با موضوعات
  • سؤال از گروه مفسر و دیگر همکاران برای پیشنهادات در طرح نهایی
  • رعایت اخالق در مراحل تحقیق

افراد در تحقیق، شرکت کننده هستند. هدف تحقیق، رویه های تحقیق، خطرات و فواید تحقیق، ماهیت داوطلبانه بودن شرکت در تحقیق، برای آنان بیان میشود. حق شرکت کننده برای انصراف از شرکت در تحقیق در هر زمانی و روش هایی که فرد را مورد محافظت قرار دهد، باید مد نظر قرار گیرد. فرم رضایت نامه در شروع هر مصاحبه از شرکت کنندگان اخذ گردد.

روش های متعددی وجود دارد که محققان کیفی می توانند آنها را بررسی و به خوانندگان خود ارائه کنند تا صحت تحقیق بررسی شود . رایج ترین راهبردها عبارت اند از :

بازبینی توسط اعضاء، جستجو برای موارد منفی یا توضیحات جایگزین، بازبینی توسط همکاران، روش های تلفیقی و حسابرسی یا تصمیم گیر ی.

جمع بندی و نتیجه گیری

کاربرد روش پدیده شناسی به محققین کمک می کند تا فارغ از محاسبات آماری که گاها نه تنها کمک کننده حل مسائل حرفه ای نمی باشند، بلکه ممکن است مشکل ساز هم باشند، به مطالعه عمیق پدیده ها بپردازند و قادر باشند یک سیستم تفسیری و تبیینی ایجاد کنند که به کمک آن ارتباط و تبادالت و تعامالت درونی خود را با دیگران و هر چیز دیگری که در محدوده تجارب زندگی است ، با استفاده از شیوه هایی مثل توصیف، تصور و تفکر، درک نمایند.

با این روش می توان تجربه زنده (زیسته) را مطالعه و پدیده ها را همان طور که در آگاهی وجود دارد، تبیین نمود. همچنین جوهر یا معنی پدید ه ها را کشف و به توصیف معانی تجربی زندگی به همان گونه که با آنها زندگی می کنیم دست یافت و نهایت این روش ، قادر خواهند بود با درک کلی از پدیده های تحت مطالعه به ارائه نظریه مرتبط با زندگی فردی یا تجربه طوالنی مدت یک پدیده یا رفتارهای انسانی بپردازد.