اکوسیستم کسب و کار

اکوسیستم کسب و کار شبکه‌ای از سازمان‌ها و بازیگران مختلف است که در راستای ارائه محصولات و خدمات همزمان همکاری و رقابت می‌کنند. بازیگران شامل تولیدکنندگان، تامین‌کنندگان، توزیع‌کنندگان، مشتریان، رقبا و موسسات بخش عمومی و خصوصی است.

اصطلاح اکوسیستم کسب و کار نخستین بار توسط جیمز مور James F. Moore در مقاله Predators and Prey یه سال ۱۹۹۳ مطرح شد. کلمه Predators به معنای شکارچی و Prey به معنای شکار است. به زعم مورد یک سازمان در خلاء زندگی نمیکند و حتی به عنوان عضوی از یک صنعت خاص نیست بلکه سازمان در یک محیط بزرگ و در میان صنایع مختلفی فعالیت دارد که از آن با عنوان Business ecosystem یا اکوسیستم کسب و کار یاد می شود.

در دهه های اخیر، شتاب تغییرات در جهان کسب و کار به طور فزایندهای افزایش یافته است. در راستای این تغییرات، رویکردها و روش های نوینی در مدیریت مطرح شده است. یکی از این مفاهیم، رویکرد اکوسیستم کسب‌وکار است که با توجه به تغییر شرایط دنیای کسب و کار ظهور یافته است. بر مبنای این رویکرد، جهان کسب و کار همچون اکوسیستمی است که در آن کسب‌وکارهای مختلف از صنایع گوناگون، با یکدیگر روابط متقابل دارند و بقای آنها تا حدود زیادی به یکدیگر وابسته است. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله کوشش شده است تا مفاهیم و تعاریف اکوسیستم کسب‌وکار تشریح شود.

شکار و شکارچی

طرح سمبولیک شکار و شکارچی (جیمز مور، ۱۹۹۳)

مفهوم اکوسیستم کسب و کار

واژه اکوسیستم یکی از مفاهیم کاربردی در حوزه علوم زیستی است. یک اکوسیستم، منطقه‌ای است که در آن گروهی از جانداران با یکدیگر و یا محیط اطراف خود در ارتباط متقابل هستند. اکوسیستم‌ها فقط مجموعه‌ای از گونه ها نیستند، بلکه سیستم هایی مرکب از اجزای زنده، غیر زنده و نیروهای طبیعی هستند که با یکدیگر در تعامل و پیوسته در حال تغییر هستند. رفتار یک جاندار بر جانداران دیگر و در محیط اکوسیستم تأثیر می گذارد و سرنوشت و بقای اکوسیستم، به رفتار تمام اعضای آن بستگی دارد. از یک سو، با روند افزایش ارتباطات بین سازمان ها و پیچیده تر شدن روابط میان کسب و کارها، و از سوی دیگر با شتاب فزاینده تغییرات محیطی در جهان کسب و کار در دهه‌های اخیر، رفتار سازمان ها قابل تشبه به رفتار جانداران یک اکوسیستم است.

تصویر کلی اکوسیستم کسب‌وکار

تصویر کلی اکوسیستم کسب‌وکار

استعاره اکوسیستم کسب و کار، نخستین بار توسط جیمز مور (۱۹۹۳) مطرح شده است. بر مبنای این استعاره، امروزه فضای فعالیت سازمان ها در یک زیس‌بوم کسب‌وکار است. اکوسیستمی که از اعضایی مانند مشتریان، تأمین کنندگان، تولید کنندگان پیشتان سهامداران، انجمن های تجاری، اتحادیه های کارگری، نهادهای دولتی و نیمه دولتی، و سایر بخش های دینفع تشکیل شده است. ارتباطات متقابل و پیچیدهای بین این اعضا وجود دارد و موفقیت و بقای آن ها به یکدیگر وابسته است.

پس از ارائه این مفهوم توسط مور مفاهیم مشابهی به سرعت وارد ادبیات سازمان و مدیریت گردید. در مدیریت بازاریابی مفهوم اکوسیستم بازاریابی مطرح گردید. در حوزه مدیریت کارآفرینی نیز مفهوم اکوسیستم کارآفرینی پدید آمد. اکوسیستم نوآوری نیز با تاکید بر نوآوری سازمانی شکل گرفت. به نظر می‌رسد علاقه پژوهشگران به این حوزه بسیار زیاد است.

تعریف اکوسیستم کسب و کار

مبانی اکوسیستم کسب و کاربه طور متقابل بر یکدیگر تأثیر می گذارند و یکدیگر را تقویت می کنند. این مبانی به شیوه ‌های متفاوتی از سوی شرکت های پیشتاز پیگیری شده است ولی رویکرد اکوسیستم کسب – و کار این مبانی را به صورت منسجم مطرح و آن را به عنوان راهکاری برای مقابله با تغییرات فزاینده جهان کسب و کار به سایرین ارائه می کند. در واقع، این رویکرد افراد را ترغیب می کند تا با ذهنیتی باز و پویا به تغییرات محیطی توجه کنند و به آنها پاسخ دهند و در شرایحلی خود نیز تغییراتی ایجاد کنند و قواعد بازی را تغییر دهند.

اکوسیستم کسب و کار سیستمی گسترش یافته از سازمان هایی است که متقابلا از یکدیگر حمایت می کنند. در نگرش اکوسیستمی اعتقاد بر این است که هر یک از اعضا بر سرنوشت کل اکوسیستم کسب و کار تأثیر دارد. به بیان دیگر، ورود و خروج هریک از اعضا بر عملکرد سایر اعضا مؤثر است.
جیمز مور

به عنوان مثال، هنگامی که تعداد مشتریان شبکه کاهش می یابد، ارزش شبکه برای تأمین کنندگان و سایر مشتریان شبکه کاهش می یابد. همچنین هنگامی که تأمین کننده جدید یک محصول مکمل به شبکه وارد می شود، ارزش شبکه برای کل اعضای آن افزایش می یابد.

چرخه عمر اکوسیستم کسب و کار

بر اساس تحقیقات مور، چرخه عمر اکوسیستم های مختلف به پنج مرحله قابل تقسیم بندی است که عبارتند از:

  • پیشگامی
  • گسترش اکوسیستم
  • تسلط و چالش های آن
  • مرگ و بازسازی

پیشگامی اکوسیستم
در این مرحله هنوز اکوسیستمی منسجم برای ایده کسب و کار تشکیل نشده است. تنها چند رهبر کارآفرین تلاش هایی را برای معرفی محصول یا خدمت جدید به بازار انجام داده اند. طبیعتا در این مرحله رویکرد استراتژیک بنگاه ها به ایجاد اکوسیستم و گسترش آن معطوف خواهد شد. در این مرحله سازمان ها باید بکوشند تا جانشینی مناسب برای نحوه مواجهه با بازار در مقایسه با وضعیت فعلی بیابند و منطق آن را جایگزین شیوه های فعلی کنند.

گسترش اکوسیستم
در صورت موفقیت در طرح ریزی اکوسیستم برمبنای مطالب عنوان شده در گام قبل، اکنون اکوسیستم جدیدی تشکیل شده است که می تواند ارزش آفرینی متفاوتی را برای زنجیره ارزش محصول و تمامی ارگانیسم های اطراف آن در اکوسیستم را به همراه داشت باشد.

تسلط و چالش های آن
در مرحله سوم که یک اکوسیستم بزرگ شکل گرفته است، مدیران یک یا چند بنگاه کلیدی- که بیشترین ارزش افرینی در چرخه را داشته اند- به عنوان رهبران اکوسیستم مطرح می گردند که وظیفه محافظت از اکوسیستم، تنظیم مجدد روابطی که قبلا شکل گرفته است و طرح ریزی آینده اکوسیستم را بر عهده خواهند داشت.

مرگ و بازسازی اکوسیستم
خواه ناخواه پس از گذشت مدتی از ثبات در یک اکوسیستم کسب و کار فعال، ایده های جدید برای توسعه اکوسیستم های دیگر از جذابیت بیشتری برخوردار می گردد و پایان چرخه عمر تکنولوژی های مورد استفاده توسط کسب و کار اصلی اکوسیستم نیز فرا می رسد.

نتیجه گیری بحث

اکوسیستم کسب و کار مفهوم جدیدی است که سطح بالائی از همکاری، هم افزائی و مشارکت را در فضای اقتصادی و کسب و کار مد نظر قرار می دهد. در این مفهوم فضای کسب و کار مانند یک اکوسیستم در نظر گرفته می شود، هر یک از بازیگران ، فعالان و حاضران در این اکوسیستم با بیشترین سطح مشارکت به ارائه بالاترین ارزشهای موجود و قابل ارائه می پردازند فارغ از اینکه دیگران چه می کنند و فارغ از هرگونه رقابت مخرب یا رفتارهای فرسایشی.

در حقیقت نظر حاضرین در اکوسیستم این است که هرچه اکوسیستم که فضای زیست همه آنهاست پربارتر و ارزنده تر باشد، منافع بیشتری در آن ایجاد می شود که همه از آن بهره بیشتری خواهند برد، بنابراین تلاش همه آن خواهد بود که این اکوسیستم بیهنه تر ، مناسب تر و قابل زیست تر باشد. همه کسب و کارها بدون توجه به اینکه سهمی نخواهند داشت، با افزودن ارزشهای قابل ملاحظه ، ارزش کل اکوسیستم را می افزایند و بنابراین در ارزش بالاتر سهم بالاتری هم خواهند برد. در چنین اکوسیستمی ، گردش اطلاعات بنحو کامل وجود دارد، هیچیک از مشارکت جویان نگران اطلاعات ارائه شده نیستند.

دانلود اصل مقاله اکوسیستم کسب و کار – جیمز مور

منبع: اکوسیستم کسب و کار نوشته آرش حبیبی شرح و تفسیر مقاله جیمز مور