فناوری هراسی

مقاله فناوری هراسی

منبع: فناوری هراسی و راهکارهای مقابله با آن نوشته مرضیه شاوردی فصلنامه رشد فناوری

در دنیای کنونی، استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته و به روز، امری اجتناب ناپذیر است، به ویژه با حرکت کشور به سمت اقتصاد دانش بنیان و مبتنی بر نوآوری. فناوری در ابعاد مختلف زندگی انسان ظهور و بروز یافته است و آثار اجتماعی و اقتصادی فراوانی به همراه دارد. اما، روبه رویی با فناوری های نوین، در کنار جذابیت های خاص خود، همیشه با ترس و هراس همراه بوده است. ترس از دست دادن موقعیت شغلی، ترس از تغییر در رفتار افراد، ترس از ناتوانی در کار با فناوری و ترس از آثار ناخواسته و ناشناخته فناوری بر زندگی فردی و اجتماعی همیشه همراه با ظهور فناوری های نوین مطرح شده است. واژه «فناوری هراسی» اولین بار در سال ۱۹۴۷ برای توصیف این هراس ابداع شده است.

فناوری هراسی، با ایجاد مقاومت در میان پذیرندگان فناوری، پذیرش و همه گیر شدن فناوری را با تاخیر مواجه می کند. در ایران نیز از دیرباز تاکنون فناوری هراسی به اشکال مختلف و با ظهور فناوری های مختلف خود را نشان داده است. از ورود خودروها و جایگزینی آن ها با درشکه ها گرفته تا دستگاه پخش ویدئو، تلفن همراه، فناوری های اطلاعات و ارتباطات، فناوری های زیستی و کسب وکارهای توسعه یافته بر مبنای فناوری های موبایل. بنابراین، آشنایی با این مفهوم و راهکارهای مواجهه با آن، برای گام برداشتن در مسیر توسعه فناوری و حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان ضروری به نظر می رسد. این مقاله با روش مطالعات کتابخانه ای تدوین شده است و در آن پس از مرور تاریخچه، تعاریف و دلایل فناوری هراسی، نمونه های آن در ایران بیان می شود و در پایان راهکارهایی برای مقابله با فناوری هراسی ارائه می شود.

تعریف فناوری هراسی

واژه نامه مریام وبستر «Technology-phobia» را اینگونه تعریف کرده است: ترس یا نفرت از فناوری پیشرفته یا دستگاههای پیچیده، به ویژه رایانه.

تکنوفوبیا، به هراس از فناوری گفته می شود. اگرچه گاه به طور خاص اشاره این واژه به هراس از فناوری های دیجیتال است؛ شاید دلیل اصلی این امر، این است که در هیچ شاخه دیگری از فناوری های روز به اندازه فناوری های دیجیتال شاهد رشد سریع و انقلابی فناوری نیستیم و این روند توسعه فناوری به طور مستقیم بر زندگی روزمره انسان تأثیر می گذارد. فناوری هراسی در معنای لغوی یعنی ترس، هراس و نوعی نفرت از فناوری های جدید.

فناوری هراسی عبارت است از: «ترس یا نگرانی غیرعادی درباره آثار فناوری پیشرفته.» یک سوم مردم دنیا با این ترس مواجه اند و این امر باعث کاهش کارایی آنها در فعالیت های خود می شود. فناوری هراسی در همه گروه های سنی و جنسیتی مشاهده می شود.

اهمیت فناوری هراسی

فناوری هراسی، ناشی از کاربردهای فناوری اطلاعات در محیط های کاری، سالیانه ۴/۲ میلیارد دلار برای اقتصاد ایالات متحده آمریکا هزینه دارد. در طول سال ۱۹۹۶، ۲۱/۳ درصد از مدیران کسب و کار اعلام کرده اند که تا حدودی فناوری هراسی دارند. این آمار، نشان دهنده تأثیر شایان توجه فناوری هراسی بر جوامع است.

مواجهه با فناوری، به ویژه فناوری های نوین و پیشرفته که آثاری عمیق در زندگی ما دارند، همیشه با هراس همراه بوده است و این هراس دلایل متعددی داشته است. این نگرانی و هراس، که به نوعی یک پدیده اجتماعی – فرهنگی است، جنبه های مثبت و منفی فراوانی دارد. از یک سو، باعث می شود برای دستیابی به چشم اندازی واقع گرایانه نسبت به آینده، به دنبال رصد روند توسعه فناوری ها باشیم. از سوی دیگر تشدید این نگرانی ها، باعث محدود شدن فناوری و توسعه آن می شود.

در دنیای امروزی، استفاده از فناوری های نوین، امری اجتناب ناپذیر است و این فناوری ها با برآورده کردن نیازهای ساده و روزمره انسان، به جزئی جدایی ناپذیر از زندگی تبدیل شده اند. از این رو، باید ضمن توجه به آثار منفی و خطرات ناشی از فناوریهای نوین و جلوگیری از شیفتگی نسبت به فناوری، با فناوری هراسی نیز مقابله شده و از لبه پرتگاهی فاصله بگیریم که ما را از آینده جدا می کند.

جمع بندی بحث فناوری هراسی

فناوری هراسی در ایران نیز از گذشته تاکنون درباره فناوری های مختلف مطرح بوده است. از ورود ماشین در زمانی که درشکه ها حمل ونقل را بر عهده داشتند؛ تا ابزارهای پخش ویدئویی؛ دستگاه فکس گوشیهای موبایل؛ تلفن های تصویری؛ انتقال داده های دیجیتال به کمک فناوری بلوتوث؛ فناوری تراریخته؛ فناوری اطلاعات، شبکه های اجتماعی؛ نرم افزارهای موبایل و کسب و کارهای مبتنی بر آنها (مانند اسنپ، تپسی و …).

با توجه به اهمیت این مسأله، در این مقاله، مفهوم و تاریخچه فناوری هراسی بررسی شده است. اهمیت فناوری هراسی و آگاهی از آن و دلایل فناوری هراسی بیان شده است و سپس به نمونه های آن در ایران اشاره شده است. در ادامه با تحلیل ابعاد مختلف آن، راهکارهایی برای مدیریت و مقابله با فناوری هراسی ارائه شده است. برای مطالعه بیشتر کتاب فناوری هراسی استاد نگارستانی را مطالعه کنید و برای مطالعات پژوهشی خود از پرسشنامه فناوری هراسی استفاده کنید.