گروه کانونی

گروه کانونی focus group گروهی کوچک شامل افرادی با ویژگی‌های جمعیت‌شناختی مشابه است که در زمینه مورد پژوهش، به بحث می‌پردازند. در این بحث آزاد می‌توان از دیدگاه‌های افراد گروه به نمایندگی از جامعه مورد پژوهش اطلاعات کسب کرد. از این شیوه به ویژه در تحقیقات بازاریابی استفاده می‌شود.

مطالعه به روش گروه کانونی یک روش تحقیق کیفی در مطالعات مدیریت محسوب می‌شود. روش‌های پژوهش کیفی در علوم انسانی و مدیریت از جمله روش‌های پژوهشی است که استفاده آنها در موقعیت‌ها و جایگاه‌های مناسب خود می‌تواند بسیار اثربخش باشد. این روش‌ها در میان پژوهشگران و صاحب‌نظران کشور ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است. به گونه‌ای که حتی حجم زیادی از پژوهش‌های علمی در زمینه مدیریت خالی از خلاقیت شده و تنها محدود به روش‌های کمی و آن هم بیشتر روش پیمایشی و کاربردی شده است.

متاسفانه تحقیقات اکتشافی و تولیدکننده علم در کشور به‌رغم ظرفیت مناسب در خور توجه نیست. شاید علت آن را بتوان ضعیف بودن در ارتباطات و کارهای جمعی دانست. چرا که تحقیقات کیفی نیازمند تبادل نظرات بیشتر میان افراد است. از طرف دیگر بسیاری از مدیران با بی توجهی به این روش‌ها اعتقادی به اختصاص وقت به این روش‌ها ندارند.

تعریف گروه کانونی

گروه کانونی، یکی از روش‌های مصاحبه کیفی است که برای ایجاد تعامل بین اعضای گروه طراحی شده است تا انگیزه برای بحث عمیق تر را فراهم نموده و جنبه‌های مختلف و جدید موضوع مورد بحث را آشکار نماید. یکی از ویژگی‌های مصاحبه‌های گروه کانونی، تعامل میان اعضای گروه (مصاحبه شوندگان) است که تمایل به تفکر و تبادل نگرش‌ها و ایده‌ها را برمی انگیزد. در حالی که ممکن است به راحتی در طول جلسات مصاحبه مستقیم انفرادی ظهور نیابد. باید دانست تشکیل گروه کانونی، جلسه‌ای برای حل مشکل یا تصمیم‌گیری نیست. بلکه تنها یک جلسه مصاحبه است.

گروه کانونی روشی برای تبادل افکار و مذاکره است. طبق یک برنامه‌ریزی دقیق طراحی می‌شود تا ادراکات و بینش مصاحبه‌شوندگان را در محیطی به دور از تهدید و فشار بسنجد.

گروه­‌های کانونی شکلی از مصاحبه گروهی هستند اما تمیز و تشخیص بین این دو خیلی مهم است. بطوری که مصاحبه گروهی شامل مصاحبه همزمان تعدادی از افراد است. تمرکز اصلی بر پرسش‌­ها و پاسخ‌های مطرح شده بین پژوهشگر و مصاحبه شوندگان می‌باشد.

حجم نمونه گروه­‌های کانونی

پژوهش‌گران درباره تعداد شرکت­‌کنندگان در گروه‌های کانونی اتفاق نظر ندارند. در صورت متجانس بودن گروه باید بین ۴ تا ۱۲ نفر  استفاده شود. برای گروه­‌های نامتجانس بین ۶ تا ۱۲ نفر کافی است. تعیین تشکیل تعداد گروه‌­های کانونی مورد نیاز برای یک بررسی، مشکل­تر از انتخاب تعداد افراد شرکت کننده در هر گروه است. هیچ کس خارج از گروه پژوهش نمی‌­تواند در این مورد تصمیم بگیرد.

شاید بهترین روش، اجرای متوالی گروه­‌های کانونی است، تا زمانی که موضوع­‌های عنوان شده به وسیله شرکت­‌کنندگان در گروه تکراری نباشند و اطلاعات جدید بیشتری حاصل نشود. برای مطالعه بیشتر به نمونه‌گیری در پژوهش‌های کیفی رجوع کنید.

جمع‌بندی بحث

گروه­‌های کانونی بر دیگر روش‌های پژوهش برتری دارند. زیرا هدف اصلی آن­ها کشف نگرش‌ها، احساسات، باورها، تجربه‌­ها و واکنش افراد است که با روش­‌های دیگر مانند مشاهده، مصاحبه فردی و پرسشنامه‌­های پیمایشی قابل درک نیست. گروه‌­های کانونی نظرها و فرآیندهای هیجانی درون بافت گروهی را کشف و استنباط می‌کنند. پژوهشگر در گروه­‌های کانونی قادر است که اطلاعات بیشتری را در زمان کوتاه‌تری در مقایسه با مصاحبه­‌های فردی به دست آورد.

از گروه­‌های کانونی می‌­توان به صورت یک روش مستقل و یا به عنوان روشی برای تکمیل دیگر روش‌­ها استفاده کرد. به ویژه برای تطبیق داده‌­های حاصل از روش‌های گوناگون و بررسی اعتبار داده‌ها استفاده می‌شود. از گروه‌های کانونی برای تائید و نهایی کردن لیست‌­های مرتبط با بررسی محیط داخلی  و خارجی و راهبردها نیز استفاده می‌شود.

دانلود مجموعه مقاله گروه کانونی

منبع اصلی: گروه کانونی نوشته ساسان قاسمی و علی صمیمی از کتاب روش تحقیق کیفی

5 1 رای
امتیازدهی به مقاله