انواع سبک های رهبری

انواع سبک های رهبری سازمان

منبع: مقاله انواع سبک های رهبری سازمان نوشته آرش حبیبی کتاب تئوری سازمان دکتری مدیریت

سبک رهبری Leadership Style به روشی که رهبر از نفوذش برای کسب اهداف استفاده می کند گفته می‌شود. به بیان دیگر نحوه استفاده رهبر از قدرت و نفوذ را سبک رهبری گویند. سبک رهبری اساسا شیوه نگرش مدیر نسبت به نقش خود و کارکنان است. بطور سنتی دو نوع دیدگاه درباره سبک رهبری وجود دارد. سبک رهبری تعیین کننده جو حاکم بر سازمان، هم چنین چگونگی تعامل رهبران با زیر دستان است. درخصوص نظریه های رهبری تحقیقات فراوانی صورت گرفته است، که نتایج حاصله بیانگر سبک های رهبری سازمان متفاوتی است. یک سبک رهبری خاص برای همه موقعیت ها مناسب نبوده و هر شخص شیوه ای در هدایت دیگران دارد.

رهبران می توانند در موقعیت های مختلف از سبک های رهبری متفاوتی استفاده کنند. چگونگی اتخاذ سبک های رهبری برای اطمینان از اثربخشی آن سبک، یکی از مهم ترین مباحث علوم رفتاری است. سبک رهبری، به خصوصیات رفتاری رهبر در هدایت، انگیزش، راهنمایی و مدیریت یک گروه گفته می شود. پذیرش یک سبک مناسب به مدیر برای برقراری ارتباط، اعتماد و احترام در بین کارکنان کمک زیادی خواهد کرد و برعکس انتخاب سبک نادرست مدیریت منجر به نارضایتی کارکنان و در نهایت شکست سازمان خواهد شد. سبک‌های متفاوتی در تئوریهای مدیریت،معرفی شده‌اند که در این مقاله انواع سبک های رهبری بررسی می‌شود.

سبک رهبری وظیفه مدار و رابطه مدار

در سال های اخیر استفاده از عبارت سبک رهبری بسیار رایج شده‌است و تا حد زیادی اصطلاح سبک مدیریت را در ذهن متفکران مدیریت تغییر داده است. برخی رهبری را به عنوان جنبه‌ای از مدیریت تلقی می‌کنند که تنها حق مدیران ارشد است، اما می‌تواند توسط همه در حوزه مسئولیتشان اعمال شود.  بطور کلی رفتارهای رهبری در دو پیوستار سبک وظیفه مدار و سبک رابطه مدار قرار دارند. در واقع انواع سبک های رهبری دیگری میان این دو حالت وجود دارد که از آن به سبک میانی نام می برند. در سبک میانه مدیر نسبت به بعضی از جنبه های شغل مدیریت محافظه کار است و نسبت به جنبه های دیگر لیبرال (مشارکتی).

سبک آمرانه و سنتی (وظیفه مدار): مدیر یا رهبر به زیر دستان خود می گوید چه کار باید بکنند وچگونه باید آن کار را انجام دهند.این سبک محافظه کار(اقتداری )است.

سبک دموکراتیک (رابطه مدار): رهبر یا مدیر در این سبک مسئولیت رهبری خود را با زیردستانش تقسیم می کند و آنها را در برنامه ریزی و اجرای آن مشارکت می دهد. به این سبک سبک کارمند مدار یا رابطه مدار نیز گفته اند.

چهار سیستم مدیریت لیکرت

مرسوم ترین روش برای دسته بندی سبک های رهبری توسط رنسیس لیکرت مطرح شده است. لیکرت در نظریه سیستم‌های مدیریت management systems رفتارهای مدیران سازمانی در نقش رهبر را در چهار سیستم دسته‌بندی کرده است. لیکرت در طبقه بندی سبکهای اصلی وظیفه مداری و کار مند مداری مدل چهار سطحی اثر بخشی مدیریت را ارائه نموده است . این چهار سیستم حاصل مطالعات گروه میشیگان می باشد .

ویژگی‌های مدیران سیستم ۱ (مدیریت مستبدانه استثماری) : در این سیستم همه تصمیمات را مدیر میگیرد. تصمیماتی که هدف از اتخاذ آنها،حفظ و تامین منافع تصمیم گیرنده است. چون به کارکنان اعتمادی ندارند . عدم توانایی در انجام کاری که به کارمند محول شده است،تهدید و مجازات به دنبال خواهد داشت. بنبا براین کارکنان از آنها می ترسند. رهبر به ندرت عقاید کارکنان را جویا می شوند . در این سیستم اعتماد و اطمینان میان رئیس و مرئوس در پایین ترین سطح ممکن وجود دارد.

ویژگی‌های مدیران سیستم ۲ (دیکتاتور خیرخواه) : در این سیستم مدیر دستور صادر می کنند ولی فرودستان آزادی مختصری در اظهار نظر درباره دستورها دارند. فرودستان تحت شرایط تجویز شده ای تا حدودی در انجام دادن وظایف خود انعطاف پذیری دارند . کارکنانی که به اهداف تعیین شده از سوی مدیر می رسند پاداش می گیرند. در مقابل کارکنان تا حدودی انعطاف پذیرند چون اعتماد نسبی به آنها دارند.

ویژگی‌های مدیران سیستم ۳ (مدیریت مشاوره ای) : در این سیستم پس از بحث و مشاوره ، کارکنان اهداف خود را معین می کنند. کارکنان می توانند درباره اینکه چگونه وظایف خود را انجام دهند تصمیم بگیرند ،اما تصمیمات عمده به عهده مدیران سطوح بالاست.کارکنان در بحث مسائل مربوط به کارشان آزادی دارند. مدیران اطمینان دارند که کارکنان کارشان را درست انجام می دهند.

ویژگیهای مدیران سیستم ۴ (مدیریت مشارکتی) : به کارکنان اطمینان دارند و تعامل بین آنها با صداقت ،کمال دوستی و اعتماد است. اهداف تعیین و تصمیمات مربوط به کار توسط گروه اتخاذ می گردد. مدیران بدون مشارکت با اعضاء گروه تصمیمی نمی گیرند . مدیران برای ایجاد انگیزش کارکنان هم از پاداشهای مالی استفاده می کنند و هم در آنها احساس اهمیت و ارزش ایجاد می کنند.

سبک رهبری اقتصائی

سبک رهبری اقتضائی توسط فیدلر معرفی شد. براساس این نظریه بهترین سبک برای رهبری وجود ندارد و رهبری بر اساس شرایط مختلف متفاوت است. سه گروه عوامل در این نظریه ها در سبک رهبری موثر شناخته شده است:

  • شرابط رهبر
  • شرایط پیروان
  • شرایط سازمان

براساس تلفیقی از این شرایط می‌توان سبک رهبری مناسب را شناسایی و انتخاب کرد. هرسی و بلانچارد براساس مطالعات لیکرت و فیدلر الگوی رهبری اقتضائی را با توجه به بلوغ کارکنان ترسیم کرده‌اند.

  • سبک دستوری : وظیفه مدار قوی – رابطه مدار ضعیف
  • سبک متقاعد کننده : وظیفه مدار ضعیف – رابطه مدار قوی
  • سبک مشارکتی : وظیفه مدار ضعیف – رابطه مدار قوی
  • سبک تفویض کننده اختیار : وظیفه مدار ضعیف – رابطه مدار ضعیف
انواع سبک رهبری

انواع سبک رهبری

۱- سبک دستوری Directive Leadership :
در این سبک که به شدت طرفدار کار و بسیار کم توجه به کارمند است، کارکنان دقیقا می‌دانند که سازمان از آنها چه توقعی دارد و در این راستا دستورات روشنی از طرف رهبر به آنان ابلاغ می‌شود.

۲- سبک متقاعد کننده یا رهبری حمایتی Supportive Leadership :
در این سبک رهبر به صورت همزمان نسبت به مقوله کار و کارمند توجه شدید نشان می‌دهد.

۳- سبک مشارکتی Participative Leadership :
این سبک شدیدا طرفدار کارمند و بی‌توجه به کار است. در این سبک رهبر از کارمندان به طور وسیعی نظر و پیشنهاد دریافت می‌کند لیکن درخصوص اخذ تصمیمات نهایی تفویض اختیاری صورت نمی‌پذیرد.

۴- سبک واگذاری اختیار :در این سبک رهبر به هیچوجه دخالتی در امور نمی‌کند و اختیارات به طور کامل به زیردستان واگذار می‌شود، زیرا تصور براین است که زیردستان دارای شایستگی کافی برای تشخیص موقعیت و انجام وظایف هستند.

نتیجه گیری

اگر مدیران در نقش خود موثر باشند، برای آنها مهم است که به طور آگاهانه درباره نحوه مدیریت شان فکر کنند و بدانند چه نوع سبک مدیریتی برای آنها مناسب تر است و در تیم و سازمانشان خوب عمل خواهد کرد. پذیرش یک سبک مناسب به مدیر برای برقراری ارتباط، اعتماد و احترام در بین کارکنان کمک زیادی خواهد کرد و برعکس انتخاب سبک نادرست مدیریت منجر به نارضایتی کارکنان و در نهایت شکست سازمان خواهد شد. در قرن بیستم سبک مدیریت به عنوان اولویت اول در مورد چگونگی عملکرد مدیران دیده شده است. درواقع با انتخاب بهترین روش برای مدیریت می توان به بهترین نتایج در هر شرایطی رسید. پیش از دهه ۱۹۸۰ سبک مدیریت به صورت فرماندهی بود و این سبک کنترلی خیلی عادی به نظر می رسید. بعدها، سبک های همکاری و مربیگری  برای ترویج انگیزه و تعامل میان کارکنان شروع به کار کردند.

رویکرد مفیدی که توسط هنری مینتزبرگ در کتاب مدیریت او مطرح شده‌است این است که هر چند  مدیریت و رهبری مفهومی متمایز هستند، اما جدا کردنشان روز به روز دشوارتر  می شود. مدیریت با سبک رهبری شیوه ای است که مدیران در اختیار دارند تا به این اطمینان برسند که به اهداف مورد نظر در سازمانشان خواهند رسید. بر اساس سبک رهبری اقتضائی، در صورتی که موقعیت بسیار مطلوب یا نا مطلوب باشد رهبری وظیفه گرا و آمرانه بسیار اثر بخش است. زمانی که موقعیت در حد میانه باشد(تا اندازه ای مطلوب یا نا مطلوب) سبک رهبری انسان گرا و روابط انسانی اثر بهتری دارد.فرد فیدلر، توانست جامع‌ترین و گسترده‌ترین تئوری اقتضایی را در مورد رهبری ارائه کند. تئوری اقتضائی بیانگر این است که عملکرد موفقیت‌آمیز گروه به این امر بستگی دارد که شیوه رهبری باید متناسب با موقعیت و شرایطی باشد که فرد (در سازمان) قرار می‌گیرد.