تاب‌آوری سازمانی

تاب‌آوری سازمانی چیست؟

تاب‌آوری سازمانی Organizational Resilience به توانایی سازمان در پیش‌بینی، آمادگی و پاسخگویی به تغییرات مستمر محیط اشاره دارد. محیط سازمان متلاطم و در حال تغییر است. سازمانی در این دریای طوفانی قادر به بقا است که بهتر بتواند با تغییرات محیطی سازگار باشد. واکنش بهتر به حوادث و تغییرات ضامن بقای سازمان‌ها بویژه در عصر حاضر است. سازمان ­های تاب­ آور، سازمان­ هایی هستند که به دلیل برنامه­ ریزی موثر، آمادگی و انعطاف­ پذیری بالایی که در خود ایجاد می­ نمایند، قادر هستند بحران­ ها را با هزینه ­های کم پشت سر بگذارند. ارتقاء تاب­ آوری موجب رشد افراد و به دست­ آوردن تفکر و مهارت­ های خودمدیریتی بهتر و دانش بیشتر می­ شود.

تاب‌آوری سازمانی به عنوان توانایی سازمان در پیش بینی، اجتناب و تعدیل مثبت در برابر اختلالات و تغییرات محیطی تعریف می شود. این توانایی ترکیبی از ظرفیت سازمانی برای بازگرداندن کارایی پس ازاختلال و ایجاد قابلیت های لازم قبل از پاسخ به بحران است. تاب­ آوری در بحران‌ها، یکی از مفاهیم بسیار مهم نظری و کاربردی در مدیریت بحران در سال­های اخیر بوده است. در همین راستا اخیراً توجه نسبتاً زیادی، به سازمان­های تاب­ آور در برابر بحران به عنوان یکی از اجزای مهم و کلیدی در تاب­ آوری جامعه، معطوف گردیده است. این مفهوم ریشه مدیریت تغییر و مدیریت تحول سازمانی دارد. در این مقاله به واکاوی و پیمایش پدیده تاب‌آوری سازمانی پرداخته شده است.

تعریف تاب‌آوری سازمانی

مفهوم تاب آورى براى اولین بار توسط هالینگ درسال ۱۹۷۳ در زمینه اکولوژى ارائه شد. پس از آن تعاریف متفاوتى از تاب آورى در حوزه سوانح ارایه شده است. تاب آورى معادل واژه Resilience است. در فرهنگ لغت این کلمه، خاصیت کشسانى، بازگشت پذیرى و ارتجاعى معنى شده است. در علم فیزیک Resiliency به معنى جهیدن به عقب است. در واقع افراد تاب آور قادر هستند به عقب بجهند، آنها توانایى زنده ماندن و حتى غلبه برناملایمات را دارند. اصطلاح تاب‌آوری سازمانی به عنوان یک مفهوم مهم در ادبیات مدیریت بحران پدید آمد. این مفهوم به ظرفیت سازمان ها برای انطباق با اختلالات و بهره برداری از فرصت های پدید آمده در محیط متغیر اشاره دارد.

تاب‌آوری سازمانی به عنوان توانایی سازمان در پیش بینی، اجتناب و تعدیل مثبت در برابر اختلالات و تغییرات محیطی تعریف می شود. این توانایی ترکیبی از ظرفیت سازمانی برای بازگرداندن کارایی پس ازاختلال و ایجاد قابلیت های لازم قبل از پاسخ به بحران است.

تاب‌آوری به معنای توانایی و ظرفیت یک سازمان در مواجهه و مقابله با بحران ها و چالش ها، و توانایی بازگشت به شرایط عادی کسب و کار، ویژگی بسیار مهمی است که سازمان ها باید برای بقا و تداوم کسب وکارشان به آن مجهز باشند. با این حال، نگرانی صرفاً منوط به فجایع نمی شود؛ بلکه انحراف ها و عدم قطعیت های کوچکی هم که سازمان ها را با چالش روبرو می کنند مدنظر هستند.

اهمیت موضوع تاب‌آوری

شواهد مختلف گویای طبیعت بدون حد و مرز اختلالات است. کسب وکارهای مختلفی هستند که توانایی مدیریت آسیب پذیری ها را ندارند. به گونه ای که در برابر آشوب های تجاری امکان دارد حذف شوند یا تحت مالکیت سازمان های قدرتمند درآیند. بنابراین انعطاف پذیری و سازگاری برای همه کسب وکارها به یک ضرورت مهم در محیط سریعاً متغیر امروزی تبدیل شده، و نیاز به ایجاد نگرشی قوی نسبت به آن برای همه کسب وکارها شدیداً احساس می شود.

جوامع برای اینکه تاب آور باشند بر خدمات فراهم شده توسط سازمان ها متکی هستند، تا آنها را به برنامه ریزی، پاسخ و بازیابی برای موقعیت های اضطراری و بحران ها قادر سازند. سازمان های حیاتی ، که فراهم کننده خدماتی مانند آب، گاز، برق، حمل و نقل، آموزش و سلامت هستند، همواره بسیار مهم انگاشته شده اند. این بدان دلیل است که این ها همان سازمان هایی هستند که جوامع را قادر به عملکرد می سازند.

سازمان ها بخشی از جامعه هستند و بسیاری از عملیات روزانه جوامع بر دوش آنهاست. مهمتر اینکه سازمان ها در طول دوره های پاسخ و بازیابی در پی یک فاجعه، بسیار حیاتی و مهم هستند. در نتیجه به منظور اطمینان از بقای سازمان ها و کم کردن اختلال ناشی از یک فاجعه در جریان جاری اجتماعی، تاب آور بودن برای سازمان ها حیاتی است.

علاوه بر ارتباطی که بین جوامع تاب آور و سازمان های تاب آور وجود دارد، بین تاب آور بودن سازمان ها و مزیت رقابتی آنها نیز رابطه وجود دارد. سازمانهای تاب آور در زمان هایی که کسب وکار در شرایط عادی قرار دارد، قدرت رقابتی بیشتری دارند.

موانع تاب‌آوری سازمانی

سه مانع اصلی بر سر راه سازمان ها به منظور ارتقای سطح تاب‌آوری وجود دارد:

۱- اولین مانع آگاهی محدود سازمانها از محیطی است که در آن فعالیت می کنند، آگاهی موقعیتی بیانگر مواردی از قبیل شناسایی حوادث بالقوه و بررسی پیامدهای آنها، آگاهی نسبت به میزان منابع در دسترس سازمان در مواجهه با بحران و آگاهی از تعهدات سازمان در رابطه با تمامی ذینفعان است.

۲- دومین مانع عدم توانایی در شناسایی و مدیریت نقاط آسیب پذیر کلیدی است. آسیب پذیری های کلیدی به اجزایی از یک سیستم سازمانی اشاره دارد که با از دست دادن و یا آسیب دیدن آن خسارت جبران ناپذیری به سازمان وارد می شود.

۳- سومین مانع فقدان توانمندی سازمانی در ایجاد انطباق پذیری می باشد. ظرفیت انطباق میزانی از فرهنگ و پویایی یک سازمان بوده که به موجب آن، سازمان می تواند در کسب وکار عادی و روزمره خود و در شرایط بحرانی نیز تصمیم های به موقع و مناسب اتخاذ نماید.

خلاصه و جمع‌بندی

جوامع، سازمان ها و افراد در شرایط محیطی متنوع و در حال تغییر قرار دارند. این تغییرات می تواند فرصت های قابل توجهی برای موفقیت و رشد سازمان ها فراهم کند. از سوی دیگر نیز می تواند تهدیدات و چالش های مهمی را نیز ایجاد کند. انواع رویدادها مانند خطرات طبیعی، ناآرامی های سیاسی، بی ثباتی اقتصادی و خطاهای انسانی می توانند به شدت به عملکرد سازمانی تهدید جدی وارد کند. در نتیجه برای غلبه بر این رویدادهای پیچیده و مخرب نیاز به توسعه تاب‌آوری در سیستم های سازمانی و زیربنایی برجسته می شود. سازمان ها در هر بخش که باشند با محیط های عملیاتی پیچیده با ریسک های پویا مواجه هستند. این محیط های پیچیده، سازمان ها را مجبور می کنند تا به این بیندیشند که چگونه می توانند ریسک عملیاتی و تاب‌آوری فرایندهای حیاتی کسب و کار و خدمات را مدیریت کنند.

سازمان ها دائماً با شرایط و وقایعی بمباران می شوند. پرسش این است که چرا بعضی از سازمان ها با وجود این حوادث، همچنان به قوت خود باقی مانده اند و مسیر رو به رشد خود را ادامه می دهند و بعضی دیگر در چنین شرایط یکسانی قادر به رویارویی با مخاطرات محیطی نبوده و محکوم به شکست می شوند؟ راز موفقیت و وجه تمایز اینگونه سازمان ها در چیست؟ بسیاری از سازمانها در اولویت های کسب وکار تجدید نظر کرده و تمرکز خود را بر انطباق با تغییرات کسب وکار و پاسخگویی مناسب به الزام های محیطی ایجاد شده قرار دهند. به منظور رسیدن به این مهم مفهوم نوینی با عنوان تاب آوری سازمانی به علم مدیریت ورود پیدا کرده است. تاب آوری به ظرفیت یک شرکت به منظور زنده ماندن، انطباق و رشد در برابر تغییرات اطلاق می شود.