کدگذاری در تحلیل محتوا

آموزش روش کدگذاری در تحلیل محتوا

کدگذاری Coding در تحلیل کیفی عبارت از مطالعه متون و بررسی تصاویر برای شناخت مضمون‌های نهفته در آن می‌باشد. کدگذای در روش تحلیل محتوا و تحلیل مضمون مشابه است و در روش گراندد تئوری (نظریه داده‌بنیاد) به سه شیوه مختلف باز، محوری و انتخابی انجام می‌شود. در روش تحلیل محتوایی، کدگذار به دنبال شناخت مضامین و مقوله‌های زیربنایی است. مضمون ها پر ارزش ترین واحدهایی هستند که در تجزیه و تحلیل محتوا باید مدنظر قرار گیرند و منظور از مضامین معنای خاصی است که از یک کلمه یا جمله یا پاراگراف مستفاد می‌شود. این مضمون ها فضای خاص و مشخصی را اشغال نمی‌کنند، چون یک جمله ممکن است چند مضمون داشته باشد و یا چند پاراگراف متن، ممکن است فقط یک مضمون داشته باشد.

کدگذاری در تحلیل محتوا بر اساس مفاهیم و معانی مورد نظر و عملیاتی نمودن متغیرها صورت می‌گیرد. بنابراین، پژوهشگر به پالایش مفاهیم می‌پردازد و ارتباط موجود میان مفاهیم را به دست می‌آورد و از طریق کدگذاری یا طبقه بندی مفاهیم مورد نظر، به عملیاتی نمودن بررسی محتوا دست می‌یابد. در کدگذاری محتویات باید دقت لازم داشت؛ زیرا ممکن است کلمات افراد به گونه ای بیان شده باشد که حالت مبهم و دو پهلو داشته باشد و به سادگی نتو ان مقصود آن را تشخیص داد، خصوصاً سیاستمداران از کلمات دوپهلو زیاد استفاده می‌کنند. دروازه ورود به مباحث روش تحقیق کیفی روش تحلیل محتوا می‌باشد بنابراین در این نوشتار روش کدگذاری در تحلیل محتوایی به صورت اختصاری تشریح می‌شود.

کدگذاری چیست و کدگذار کیست؟

قرار دادن واحد تحلیل در یک طبقه را کدگزاری گویند. این بخش، زمان برترین و خسته کننده ترین بخش تحلیل محتوا است. به افرادی که کدگزاری را انجام می دهند کدگزار می گویند. تعداد کدگزاران به طور معمول باید حداقل ۲نفر و حداکثر شش نفر باشد. در هر مطالعه تحلیل محتوا، آموزش دقیق کدگزاران امر بسیار مهمی است که معمولاً به افزایش پایایی نتایج کمک می کند. ممکن است پژوهشگر فهم روشنی از تعاریف عملیاتی ، متغیرها و مقوله ها داشته باشد، اما کدگزاران دارای چنین فهم روشن و مشترکی نباشند . در نتیجه ، باید همه کدگزاران را در چندین جلسه مورد آموزش قرار داد تا ادراک و برداشت مشابهی از متغیرها و طبقه بندی پیدا کنند.

در این جلسات، تعاریف صورت گرفته مرور می شوند، حدود و مرزهای طبقات مشخص می شوند و برگه های کدگزاری اصلاح می شوند تا کدگزاران به راحتی مطالب را کد گزاری کنند. برای تسهیل کدگزاری معمولاً از برگه های استاندارد شده استفاده می شود. این برگه ها به کدگزاران امکان می دهد تا داده ها را به آسانی با گذاشتن یک چک مارک یا اسلش در جای از قبل تعیین شده طبقه بندی کنند . یک نمونه برگه کد گزاری و دستورالعملی که کدگزاران طبق آن عمل کنند ارائه شده است. اگر برای فهرست بندی داده ها از روش دستی استفاده می شود، برگه های کدگزاری باید طوری باشند که امکان فهرست بندی سریع را بدهن . در برخی مطالعات از فیش برداری استفاده شده است. این کارت ها به پژوهشگران امکان می دهد تا اطلاعات موجود در طبقات را به آسانی جستجو کنند.

نحوه کدگذاری در تحلیل محتوا

بروس برگ (۱۹۸۹) ساختن کد را به حل یک معما تشبیه می کند. کدگذاری به یقین کار دشواری به شمار می رود و باید آن را جدی گرفت. اما درست همان طور که بسیاری از افراد از کامل کردن یک پازل چهل تکه ی دشوار و پیچیده لذت می‌رند، بسیاری از پژوهشگران، کدگذاری و تحلیل کردن را کاری رضا یت بخش به شمار می آورند. وقتی پژوهشگران می بینند که قطعات پازل در کنار هم قرار می گیرند و تصویر کامل تر ی را تشکیل می دهند، از شادی و هیجان در پوست خود نمی گنجند. پس از تعریف عملیاتی مفاهیم، می بایستی قواعدی شفاف برای طبقه بندی مقولات تدوین شود، تا کد گذاران بتوانند واحدهای مورد نظر را در طبقات مربوطه قرار دهند. برای این منظور می بایستی دستورالعمل یا پروتکل کدگذاری تهیه شود.

پروتکل تحلیل محتوا مدرک مستندی است که تحقیق را به طور کلی، و قواعد کدگذاری را به طور خاص تعریف می کند. در وهله اول، پروتکل حاوی قوانین کلی حاکم بر تحقیق و قواعدی است که پژوهشگر را مجبور می کند به طریق خاصی محتوای مورد نظر را تعریف و اندازه گیری کند . این قوانین در طول اجرای یک تحقیق قابل تغییرند. محتوا باید به همان شکلی که روز اول کدگذاری شده است، روز صدم هم کدگذاری شود. در وهله دوم، پروتکل سند قابل نگهداری از عملیات و تعاریف تحقیق است که نشان می دهد تحقیق چگونه سامان پذیرفته است. بنابراین وجود یک پروتکل به سایر پژوهشگران این امکان می‌دهد که نتایج را تفسیر یا تحقیق را تکرار کنند.

جمع‌بندی

تحلیل محتوا بیشتر براساس انواع مصاحبه در یک پژوهش کیفی انجام می‌شود. برای انجام کدگذاری ابتدا باید مصاحبه‌های با خبرگان با یک دستگاه مناسب مانند یک گوشی هوشمند صبط شود. سپس تمامی مباحث و گفتگوهای ضبط شده باید به متن تبدیل شود. برای شناخت مقوله‌های اصلی و فرعی متون موجود می‌توان از محیط نرم‌افزارهای تحصصی مانند نرم افزار Maxqda استفاده کرد. از طریق فنون کدگذاری در تحلیل محتوا می‌توان مقوله‌های مختلف را شناسایی و دسته‌بندی کرد.

به طور کلی فرایند کد گذاری در تحلیل محتوای کیفی بسته به مسئله یا اهداف پژوهش می تواند به صورت قیاسی یا استقرایی صورت پذیرد . در رویکرد قیاسی با توجه به نظریه خاصی شروع می کنیم و استلزام های آن نظریه را که به صورت فرضیه مطرح م ی شود، در نظر داریم؛ در حالی که در رویکرد استقرایی پژو هشگر بدون سوگیری و توجه به نظریه خاصی شروع به خواندن متن و سپس تحلیل آن می کند، که در بهترین حالت (نظریه داده بنیاد) می تواند منجر به نظریه شود . به عبارت دیگر در روش تحلیل محتوای کیفی، اگر پژوهشگر گزاره های نظری را می آزماید، باید شاخص های تجربی مفاهیم را برای آن فراهم آورد، و اگر با مشاهدات تجربی مشخصی شروع کرده است، باید از آن ها اصول کلی به دست آورده و بعد این اصول را در سایر مشاهدات تجربی به کار گیرد.

منبع: کرسول (۲۰۱۷)، کتاب طرح تحقیق: کیفی، کمی و آمیخته