روش ارزیابی لینکولن و گوبا

تشریح روش ارزیابی لینکولن و گوبا

منبع: تشریح روش ارزیابی لینکولن و گوبا نوشته آرش حبیبی نشر الکترونیک پارس مدیر

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. ECTJ, 30(4), 233-252.

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications, Inc.

لینکلن و گوبا معیارهایی را در زمینه روایی و پایایی در روش تحقیق کیفی ارائه کرده اند که برای دانشجویان و پژوهشگران رشته مدیریت و علوم اجتماعی بسبار مورد توجه قرار گرفته است. مقاله لینکولن و گوبا بر محور دو نگرش بنیادی عقل گرایی و طبیعت گرایی استوار است. آنها معتقد هستند مکتب طبیعت گرایی برای تحقیقات حوزه مدیریت و علوم اجتماعی مناسب تر است. بنابراین قبل از هرچیز باید تفاوت عقل گرایی و طبیعت گرایی تشریح شود.

مکتب عقل گرایی و مکتب طبیعت گرایی

عقل گرایی یا مکتب اصالت عقل Rationalism بر اساس تکیه بر اصول عقلی و منطقی در اندیشه، رفتار و گفتار استوار است. این مکتب توسط رنه دکارت مطرح شد و ریشه در اندیشه‌های فیلسوفان یونان همچون افلاطون دارد. برخلاف اندیشه‌های پیچیده عقل گرایان، مباحث و استدلال های تجربه گرایان بسیار ساده است و بر «عقل سلیم» و «تجربه حسی» تاکید می شود. اندیشه‌های مکتب طبیعت گرایی یا اصالت تجربی Naturalism بر تجربه حسی تاکید دارد.

هر دو اندیشه و مکتب فکری، قوانین و نیروهای فراطبیعی را رد می‌کنند. طبیعت‌گرائی یا ناتورالیسم (Naturalism) معمولاً در اشاره به این باور فلسفی بکار می‌رود که تنها قوانین و نیروهای طبیعت (نه قوانین و نیروهای فرا طبیعی) در جهان فعالند و چیزی فراتر از جهان طبیعی نیست. این مکتب توسط هیوم، جان لاک و فرانسیس بیکن  مطرح شد و ریشه در اندیشه‌های ارسطو دارد. البته طبیعت‌گرایی نخستین بار در آثار فلاسفه پیشا سقراطی از جمله تالس (Θαλης) دیده شده است. تالس ۶۰۰ سال پیش از میلاد به دنیا آمد و از او به عنوان آغازگر فلسفه و پدر دانش یاد می‌شود. ناتورالیسم مکتبی است که احساس و عاطفه و تخیل را کنار می گذارد و بر واقعیت های طبیعت و اصول و قانون های علمی تکیه دارد.

 

عقل گرایی و طبیعت گرایی

مکتب عقل گرایی و مکتب طبیعت گرایی

مکتب فکری مناسب برای تحقیقات مدیریت و علوم اجتماعی

لینکلن و گوبا معتقد هستند که مکتب فکری طبیعت گرایی و تمرکز بر تجربه حسی برای حوزه مطالعات علوم اجتماعی مناسب تر است. در این مکتب فکری بر قواعد علی و معلولی تاکید می شود و بیشتر جنبه کیفی دارد تا جنبه کمی. این فلسفه بر پایه اصول پوزیتیویسم (Positivism) استوار است یعنی فرض می شود واقعیت چیزی است که فرد می تواند به وسیله حواس خود آن را تجربه کند. از رهگذر تجربه است که پژوهشگر می تواند با مشاهده، مصاحبه و ژرف اندیشی در جستجوی اصول علمی و زیربنایی پدیده مورد مطالعه برآید. نکته باریک آن است که در مباحث علوم اجتماعی برخلاف علوم تجربی براحتی نمی‌توان با تجربه حسی و عقل سلیم به کنکاش و ریشه یابی موضوع پرداخت.

این دو پژوهشگر ضمن پیشنهاد روش های تحقیق کیفی مبتنی بر مکتب تجربه‌گرایی راهکارهایی را نیز برای دستیابی به نتایج قابل قبول در این مطالعات ارائه کردند. مطالعات حوزه روش تحقیق کیفی برخلاف علوم تجربی به سادگی قابل آزمون تیست. در برخی از دسته بندی ها اصولاً انواع روش تحقیق را به دو دسته آزمایشی و غیرآزمایشی تقسیم می‌کنند که مطالعات مدیریت و علوم اجتماعی در دسته تحقیقات غیرازمایشی قرار می‌گیرد.

روایی و پایایی در تحقیقات کیفی و مطالعات تجربه‌گرایی

یکی از مباحث اساسی پژوهشگران مدیریت و علوم اجتماعی نیز دستیابی به یقینی است که در تحقیقات علوم تجربی وجود دارد. معیارهای متعددی برای دستیابی به اطمینان از نتایج تحقیقات کیفی مطرح شده است که در مطالعات داخلی همواره با عنوان روایی و پایائی از آنها یاد می شود.

روایی و پایایی تحقیق کیفی موضوع با اهمیتی است که لینکولن و گوبا به آن ورود کرده اند. مفاهیم توصیف کننده موثق بودن (صحت) یا دقت علمی، در مطالعات کمی و کیفی متفاوتند. طبق نظر گوبا و لینکلن بررسی صحت علمی مطالعات کیفی شامل چهار معیار قابلیت اعتبار، قابلیت انتقال پذیری، قابلیت اطمینان و تایید پذیری است.

معیارهای اعتبارسنجی لینکلن و گوبا

معیارهای اعتبارسنجی لینکلن و گوبا

قابلیت اعتبار Credibility

قابلیت اعتبار به معنای تلاش آگاهانه برای اطمینان از تفسیر معنی داده­ها از نظر صحت و درستی است. معتبر بودن مربوط به اعتبار داخلی پژوهش است، یعنی درجه حقیقی بودن یافته های مطالعه و این که یافته ها بازتاب هدف پژوهش و واقعیت اجتماعی شرکت کنندگان در پژوهش است. برای کسب قابلیت اعتبار؛ تلاش شد تا مشارکت کنندگان با حداکثر تنوع تجربیات انتخاب شوند؛ نمونه گیری تا رسیدن داده­ها به حد اشباع ادامه یافت و مناسبترین واحد معنایی انتخاب شد. اعتبار داخلی تحلیل محتوی از طریق روایی صوری ارزیابی شد. به منظور روایی محتوی از پانل خبرگان (تیم تحقیق) برای حمایت از تولید مفهوم یا موضوعات کدگذاری  و نیز بازبینی توسط مشارکت کننده استفاده شد.

به این منظور متن مصاحبه و کدهای استخراج شده به مشارکت کنندگان ارائه شد و آنها درباره صحت و سقم آن اظهار نظر می­کردند و در صورت داشتن هر گونه مغایرت، مراتب مورد توجه و بررسی قرار می گرفت. بعلاوه محقق مواردی را که مبهم بود یا منظور مشارکت کننده به درستی درک نمی شد از طریق تماس تلفنی و E-mail شفاف سازی نمود.

متن کامل کلیه مصاحبه­ ها همراه با کدگذاری و طبقات اولیه به استاد محترم راهنما و متن کامل ۲ مصاحبه همراه با کدگذاری، برای اساتید محترم مشاور ارسال گردید، علاوه بر آن از نظرات تاییدی و تکمیلی اساتید در کلیه مراحل کار در جهت پیاده سازی، کدگذاری و استخراج طبقات اولیه استفاده شد.

قابلیت ثبات Confirmability

معیار ثبات به پایداری داده ها در طول زمان و شرایط متفاوت گفته میشود به عبارت دیگر این معیار نشان دهنده قابلیت تکرار داده ها در زمان ها و شرایط مشابه است که می توان را مشابه معیار پایایی در پژوهش های کمی دانست. ثبات یک پژوهش بیانگر سازگاری، منطقی بودن و پیوستگی یافته های پژوهش است. به عبارت دیگر، خواننده پژوهش باید قادر به ارزیابی کفایت تحلیل انجام شده از طریق پیگیری فرایندهای تصمیم گیری محقق باشد. در این پژوهش از حسابرسی تحقیق یعنی بررسی دقیق داده ها توسط یک ناظر خارجی جهت افزایش میزان ثبات پژوهش استفاده گردید.

به زعم لینکولن و گوبا منظور از قابلیت اطمینان یا ثبات؛ میزان پایایی داده ها در شرایط و زمان مشابه و تغییرات ایجاد شده در تصمیمات محقق طی فرایند تحقیق است. به این منظور از طولانی شدن زمان جمع آوری داده (انجام مصاحبه ها) تا حد امکان خودداری و از همه مشارکت کنندگان راجع به یک موضوع پرسیده شد.

تایید پذیری Dependability

تاییدپذیری نشان دهنده ارتباط داده ها با منابع و ظهور نتایج و تفاسیر از این منابع است. قابلیت تایید را می توان از طریق ارائه روند پژوهش به طریقی که قابل پیگیری باشد تضمین نمود. در واقع این معیار نشان می دهد که نتایج پژوهش، حاصل فرضیه ها و پیش دانسته های محقق نیست. تشریح کامل مراحل تحقیق اعم از جمع آوری داده ها، تحلیل و شکل گیری درونمایه ها به منظور فراهم نمودن امکان ممیزی پژوهش توسط مخاطبین و خوانندگان صورت گرفته است. همچنین فرایند انجام کار در اختیار چند تن از همکاران پژوهش قرار داده شد تا صحت نحوه انجام پژوهش تایید گردد.

قابلیت انتقال پذیری Transferability

انتقال پذیری اشاره به این دارد که یافته های مطالعه تا چه حدی در دیگر گروه­ها یا جا­ها قابل انتقال یا استفاده است. دیدگاه ها و تجارب گوناگون مشارکت کنندگان مختلف در مورد یک پدیده یا همان اصل حداکثری تنوع باعث افزایش قابلیت انتقال یافته ها می گردد. به منظور تسهیل انتقال پذیری، محقق باید توصیف روشنی از بستر، نحوه انتخاب و ویژگیهای مشارکت کنندگان، جمع آوری داده و فرایند تحلیل ارائه نماید تا خواننده بتواند در مورد قابلیت کاربرد یافته­ها در موقعیت­های دیگر قضاوت نماید. همچنین با ارائه یافته­های غنی و دقیق همراه با نقل قول­های مناسب، قابلیت انتقال پذیری افزایش خواهد یافت. همچنینلینکولن و گوبا معتقدند از استناد معتبر برای افزایش قابلیت اعتماد تحقیق استفاده خواهد شد.