مقیاس سنجش نگرش

انواع مقیاس سنجش نگرش

مقیاس سنجش نگرش Scale ابزاری برای گردآوری داده‌ها در تحقیقات مدیریت و علوم اجتماعی است. شاید بتوان مقیاس‌هاس سنجش نگرش را مهم‌ترین ابزار گردآوری اطلاعات در پژوهش‌های مدیریتی دانست. بطور کلی مقیاس‌ها برای سنجش نگرش‌ها، قضاوت‌ها، عقاید و سایر خصیصه‌هایی که به آسانی قابل اندازه‌گیری نیستند، بکار می‌روند. مقیاسها از مهمترین ابزار پژوهش در تمامی دانش‌ها به شمار می‌آیند. با این ابزار واقعیت مورد مطالعه دقیق‌تر سنجیده می‌شود. همچنین امکان رده‌بندی درونی اجزاء آن میسر خواهد بود. این اقدامات اتخاذ هر تصمیم یا ارائه هر قضاوت را میسر می سازند. مقیاس اندازه‌گیری، مجموعه قواعدی برای انتساب آزمودنی ها به مقوله‌ها یام اعداد به آزمودنی ها است.

شناسایی پدیده‌ها، مفاهیم و ارزش‌ها براساس ماهیت و چیستی نشان مقیاس اندازه گیری خاصی می‌طلبد. اندازه گیری متغیرها نیز نیازمند مقیاس‌های متناسب هستند که به توان آنها را مورد ارزیابی و سنجش قرار داد. به همین منظور مقیاس‌های معینی ساخته شده است. این مقیاس‌ها امکان اندازه گیری متغیرهای مورد نظر را به پژوهشگر می‌دهند. بطور کلی می‌وان گفت که مقیاسهای اندازه گیری واحدهایی هستند که برای سنجش متغیرهای تحقیق در ابزارهای جمع آوری اطلاعات مورد استفاده قرار می گیرند. مهمترین مقیاس‌ها اندازه‌گیری نگرش عبارتند از:

مقیاس لیکرت

این مقیاس از مجموعه ای منظم از گویه ها که به ترتیب خاصی تدوین شده است ساخته میشود. این گویه ها حالات خاصی از پدیده مورد اندازه گیری را بصورت گویه هایی که از لحاظ ارزش اندازه گیری دارای فاصله های مساوی است عرضه می کند.  برای تدوین این گویه ها معمولا از عبارات مساعد و نامساعد درباره پدیده مورد اندازه گیری به تعداد مساوی استفاده میشود.  جهت امتیاز دهی و ارزش گزاری کمی پاسخ‌های سوالات مقیاس معمولا از طیف لیکرت ۵ درجه استفاده می‌شود.

طیف لیکرت ۵ درجه برای سنجش اهمیت

طیف لیکرت ۵ درجه برای سنجش اهمیت

پاسخ دهنده میزان موافقت خود را با هر یک از این عبارات در یک مقییاس درجه بندی شده که معمولا از یک تا پنج یاهفت درجه است نشان می دهد.  سپس ازمودنی به هریک از گویه ها از نظر عددی(رتبه) ارزش گذاری می شود.  حاصل جمع عددی این ارزشها نمره ازمودنی را در این مقیاس بدست می دهد. در ساختن مقیاس لیکرت باید ۶ مرحله به شرح زیررا رعایت کرد:

  • انتخاب مقوله های تشکیل دهنده مقیاس اندازه گیری
  • تدوین گویه های مساعد و نامساعد مربوط به موضوع
  • اجرای مقدماتی گویه ها در یک نمونه تصادفی ازپاسخ‌دهنده‌ها
  • محاسبه نمره کل برای هر پاسخ دهنده
  • تعیین توان افتراقی گویه‌ها
  • انتخاب گویه‌های برگزیده
  • تعیین ضریب قابلیت اعتماد مقیاس

برای مطالعه بیشتر درباره روش استفاده از مقیاس لیکرت بخش طراحی پرسشنامه پایان نامه مدیریت را مطالعه کنید.

مقیاس افتراق معنایی

افتراق معنایی روش کمی برای اندازه گیری معنایی مفاهیم نزد افراد است وعکس العمل افراد نسبت به یک مفهوم یا شیء را توصیف میکند. در این مقیاس از پاسخ دهنده خواسته می شود تا مفهومی ررا روی یک مقیاس دو قطبی هفت درجه ای علامت گذاری کند. در دو قطب مقیاس دو صفت متضاد با هم قرار دارند.  معمولا پاسخ‌های ازمودنی را می توان به شیوه‌های مختلف تحلیل کرد.  برای تحلیل کمی می توان به درجه بندیهای هر مقیاس نمره هایی از ۱تا ۷ یا از ۳- تا ۳+ داده و سپس با محاسبه جمع یک نمره های هر مفهوم در هر یک از مقیاس‌ها، مشخص ساخت که دو مفهوم از نظر یک فرد یا یک گروه تا چه اندازه به یگدیگر شبیه هستند.

مقیاس افتراق معنایی ، ابزاری است که در مدت زمان کوتاه ، اطلاعات بسیار مفیدی را درباره نگرش افراد بدست می دهد. مراحل ساخت مقیاس به شرح زیر است:

۱- مفاهیم موردنظر را انتخاب کند. این مفاهیم باید با مساله تحقیق مرتبط باشند. همچنین نسبت به تفاوتها و شباهت های گروه مورد مطالعه حساس باشد.

۲- زوج صفت هایی را برای مقیاس انتخاب کند. وقتی هدف اندازه گیری طرز فکر باشد از صفتهایی که بیشترین وزنه ارزشی را دارد باید استفاده کرد.

۳- صفت های متضاد را باید طوری در دو انتهای مقیاس قرار داد که ترتیب خاصی وجود نداشته باشد. برای مثال در یک انتها فقط صفت های نشان دهنده قدرت، فعالیت یا مطلوبیت قرار نگرفته باشد.

مقیاس سنجش نگرش ثرستون

این مقیاس شامل مجموعه ای از گویه ها است که برای سنجش برخی از مفاهیم به کار می رود. در مقیاس ثرستون از پاسخ دهنده خواسته می شود ، تا تمام مواردی را که با آنها موافق است علامت بزند .  امتیاز هر فرد در این مقیاس به وسیله تعداد گویه هایی که با آن موافق است تعیین می شود. مراحل ساختن مقیاس ترستون به شرح زیر است:

۱- تهییه مجموعه ای از گویه هایی کوتاه و دقیق راکه نشانگر طیفی از طرز فکر نسبت به شیئی یا حادثه خاصی باشد.

۲- طبقه بندی گویه ها روی یک مقیاس از یک تا یازده ( از قوی ترین تا ضعیف ترین ) به وسیله یک گروه داور

۳- در نظر گرفتن توزیع ارزشهای مقیاسی ( ۱ تا ۱۱ ) هر گویه و محاسبه میانه این توزیع

۴- گویه هایی که ارزش نیم دامنه چارکی نصف دامنه بین ربع اول و سوم خیلی زیاد است باید حذف شود. دامنه بزرگ نشانگر اختلاف زیاد بین داوران است.

۵- گویه های باقی مانده رابه نمونه ای از آزمودنی ها عرضه کرده و از آنان خواسته شود تا گویه هایی را که با آن موافق هستند علامت بگذارند. گویه هایی که از لحاظ آماری دارای هماهنگی درونی پایین است ، حذف می شود.

۶- از میان گویه های باقی مانده آنهایی که نیم فاصله چارکی آنها فواصل یکسانی را نشان می دهد ، یکی انتخاب کرد.

مقیاس سنجش نگرش گاتمن

این مقیاس شامل مجموعه ای از گویه هاست که در رابطه با نگرش فرد نسبت به یک موضوع تنظیم شده است. گویه ها بر حسب دشواری ، پیچیدگی یا ارزش وزنی مرتب می شوند و موافقت یا تاکید یک گویه ، موافقت با سایر گویه های کم وزن تر را به دنبال دارد. این ویژگی تراکمی بودن مقیاس گاتمن امکن می دهد تا با داشتن امتیاز کلی فرد نمره فرد را در هر گویه ای پیش بینی نماییم. .برای انتخاب گویه‌ها می‌توان از مطالعه کتابخانه‌ای یا مصاحبه با افراد متخصص استفاده کرد. مراحل ساخت مقیاس سنجش نگرش گاتمن به صورت زیر است.

  • انتخاب و تدوین گویه های مناسب درباره نگرش نسبت به موضوع مورد نظر
  • اجرای مقدماتی گویه های تدوین شده
  • تجزیه و تحلیل پاسخهای بدست آمده
  • محاسبه ضریب بازیابی (cr)

ساختن مقیاس گاتمن مستلزم طی مراحل دشواریست ولی در مقایسه بامقیاس لیکرت وثرستون مزایایی به قرار زیر دارد:

الف) امکان تعیین نیمرخ پاسخهای فرد را فراهم می کند.

ب) با توجه به ماهیت تراکمی مقیاس برای ارزیابی تغییرات نگرش مناسبتر است.

مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس

نوعی مقیاس سنجش نگرش است که در بررسی نگرش نسبت به گروهای قومی–نژادی طبقات اجتماعی، گروه های مذهبی و حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرد. پیش فرض این مقیاس آن است که فرد پیشداوری بیشتر در مورد یک گروه ویژه داشته باشد، فاصله اجتماعی بین او و اعضای آن گروه بیشتر خواهد بود. در این مقیاس گویه ها به صورت موقعیت های فرضی به ترتیبی که معرف فاصله اجتماعی باشد ارائه می شود. مقیاس سنجش نگرش بوگاردوس را جدی بگیرید.

منبع: مقیاس سنجش نگرش نوشته زهره سرمد کتاب روش های تحقیق در علوم رفتاری