سازمان چابک (چابکی سازمانی)

مقاله مفاهیم و تعاریف سازمان چابک

سازمان چابک Agile organization سازمانی است که به تغییرات محیطی سریع پاسخ می‌دهد و انعطاف‌پذیری بالایی در رفع نیازهای مشتریان دارد. سازمان چابک و مبحث چابکی سازمان Organizational Agility یکی از مباحث بااهمیت در تئوریهای سازمان و مدیریت بویژه در حوزه مدیریت زنجیره تامین و مدیریت تولید است. در فضای کنونی، چابکی به معنای واکنش اثر بخش به محیط متغیر و غی قابل پیش بینی و استفاده از آن تغییرات به عنوان فرصت هایی برای پیشرفت سازمانی است ولی در اصل واژه چابک در فرهنگ لغت، به معنای حرکت سریع، چالاک، فعال، توانایی حرکت به صورت سریع و آسان و قادر بودن به تفکر به صورت متهورانه و با یک روش هوشمندانه بکار گرفته شده است. چابکی سازمان از ابزارهای مدیریت سازمان در محیط‌هایی با نرخ فزاینده تغییر است.

ریشه چابکی ناشی از تولید چابک بوده و تولید چابک مفهومی است که طی سال‌های اخیر عمومیت یافته است و به عنوان راهبردی موفق توسط تولید کنندگانی که خود را برای افزایش قابل ملاحظه عملکرد آماده می‌کنند ، پذیرفته شده است. سازمان‌های امروز با مسائلی چون تغییرات سریع و غیر قابل پیش بینی، سفارشات خاص و سلیقه ای مشتریان، کیفیت کامل، انتظار دریافت سطح خیلی بالایی از خدمت و … روبرو هستند. از این رو سازمان‌ها برای بقاء و حفظ موقعیت خود، شکل های متفاوتی به خود گیرند. یکی از جدیدترین شکل‌های سازمانی، فرم سازمان های چابک می باشد. سازمان های چابک فراتر از انطباق با تغییرات می اندیشند و متمایل به استفاده از فرصت های بالقوه در یک محیط متلاطم و کسب یک موقعیت ثابت بخاطر نوآوری ها و شایستگی های خود می باشند.

تعریف و مفهوم چابکی

واژه‌ چابک در فرهنگ لغت، به معنای: حرکت سریع، چالاک، فعال، و چابکی توانایی حرکت به صورت سریع و آسان، و قادر بودن به تفکر به صورت سریع و با یک روش هوشمندانه است. ریشه و زادگاه چابکی، ناشی از تولید چابک است و سیستم تولید چابک مفهومی است که طی سالهای اخیر عمومیت یافته و به عنوان استراتژی موفق توسط تولیدکنندگانی که خودشان را برای افزایش عملکرد قابل ملاحظه‌ای آماده می‌کنند، پذیرفته شده است. در چنین محیطی، هر سازمانی باید توان تولید همزمان محصولات متفاوت و با طول عمر کوتاه، طراحی مجدد محصولات، تغییر روش‌های تولید، و توان واکنش کارآمد به تغییرات را داشته باشد. در صورت داشتن چنین توانمندی‌هایی، به آن بنگاه تولیدی، سازمان چابک اطلاق خواهد شد.

چابکی به معنای توانایی هر سازمانی برای حسگری، ادراک و پیش بینی تغییرات موجود در محیط کاری است. چنین سازمانی باید بتواند تغییرات محیطی را تشخیص داده، به آنها به عنوان عوامل رشد و شکوفایی بنگرد. آنها در جایی دیگر چابکی را توانایی فائق آمدن بر چالشهای غیرمنتظره برای رویارویی با تهدیدهای بی‌سابقه محیط کاری و کسب مزیت و سود از تغییرات به عنوان فرصتهای رشد و پیشرفت تعریف می‌کنند.
شریفی و ژانگ(۱۹۹۹)

برایان چابکی را توانایی رونق و شکوفایی در محیط دارای تغییر مداوم و غیرقابل پیش بینی تعریف می‌کند. از این بابت، سازمانها نباید از تغییرات محیط کاری خود هراس داشته، از آنها دوری کنند؛ بلکه باید تغییر را فرصتی برای کسب مزیت رقابتی در محیط بازار تصور کنند.ورنادات معتقد است: چابکی را می‌توان به صورت همراستایی نزدیک سازمان با نیازهای متغیرکاری در جهت کسب مزیت رقابتی تعریف کرد. در چنین سازمانی، ‌هدف های کارکنان با هدفهای سازمان در یک راستا قرار داشته و این دو توأم با یکدیگر درصدد هستند تا به نیازهای متغیر مشتریان پاسخ مناسبی بدهند.

تعریف سازمان چابک و چابکی سازمانی

با وجود تعاریف زیاد از واژه چابکی ، هیچ یک از آنها مخالف و ناقض یکدیگر نیستند، این تعاریف عموما سرعت تغییر در محیط کسب و کار را نشان می‌دهند. اما با توجه به جدید بودن بحث چابکی تعریف جامعی که مورد تایید همگان باشد وجود ندارد.

به زعم شریفی و ژانگ ( ۱۹۹۹ ) چابکی به معنای توانایی سازمان در احساس، ادراک و پیش بینی تغییرات موجود در محیط کسب و کار است.

سازمان چابک : سازمان چابک یا Agility Organization سازمانی است که توانایی پاسخ به تغییرات پیش بینی نشده و غیر منتظره با روشهای مناسب و در زمان مناسب و همچنین بهره گیری از تغییرات و کسب مزایای تغییر به عنوان فرصتها را داشته باشد.

تولید چابک : تولید چابک یا Agility Production یک سیستم تولید با قابلیتهای فوق العاده (قابلیتهای داخلی، فناوری‌های سخت افزاری و نرم افزاری، نیروی انسانی و مدیریت آموزش دیده )  برای رسیدن به تغییرات سریع بازار است.

زنجیره تامین چابک : زنجیره تامین چابک یا Agiliti Suply Cheng توانایی یک  زنجیره تامین برای واکنش  سریع به تغیرات موجود در بازار و نیاز مشتریان به زهم ماسون عرضه چابک عبارت است از  استفاده از دانش بازار و مفهوم شرکت مجازی در راستای بهره برداری مناسب از فرصتهای پرسود  در بازار پر نوسان.

تاریخچه چابکی سازمانی

از اواخر دهه ۱۹۸۰ تا اواسط دهه ۱۹۹۰ در پی تحولات گسترده اقتصادی و سیاسی اقدامات زیادی در زمینه نظام‌های جدید کسب و کار جهانی صورت گرفت. ایالات متحده امریکا وقتی که رکود چشمگیری را در سهم کسب وکار جهانی به ویژه در عرصه تولید به چشم دید، سکان رهبری این نهضت را در دست گرفت. در سال ۱۹۹۱ گروهی از متخصصان صنعتی مشاهده کردند که نرخ افزایش تغییرات در محیط تجاری از توانایی‌های سازمان‌های تولیدی سنتی در جهت تطبیق و سازگاری با آن، سریعتر و شتابان تر است.

این سازمانها در استفاده از مزایای فرصتهایی که برای آنها ارائه می‌شد ناتوان بودند و این ناتوانی در تطبیق با شرایط تغییر ممکن بود در بلندمدت باعث ورشکستگی و ناکامی‌شان شود. نابراین برای نخستین بار، پارادایمی جدید در گزارشی که عنوانش استراتژی بنگاه‌های تولیدی در قرن بیست و یکم: دیدگاه متخصصان صنعتی بود به وسیله مؤسسه یاکوکا  منتشر و به همگان معرفی شد. بلافاصله، عبارت تولید چابک به طور مشترک با انتشار این گزارش مورد استفاده عموم قرار گرفت.

به عنوان تکمیل مطلب بالا باید گفت که در سال ۱۹۹۱، دانشگاه لی‌های با حمایت مالی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا به همراه مؤسسه یاکوکا، مطالعاتی بر روی ۱۳ سازمان تولید کننده بزرگی مانند: جنرال موتور، جنرال الکتریک، آی. بی. ام، تگزاس اینستریومنت و … انجام دادند. هدف از این مطالعه، پاسخ به این پرسش بود که سازمانهای موفق در سالهای قرن بیست و یکم، چه ویژگیهایی خواهند داشت. پس از آن، بیش از یک‌صد سازمان دیگر نیز مورد مطالعه قرار گرفتند و در سال ۱۹۹۱ این تحقیقات با عنوان مطالعه مؤسسات تولیدی در قرن ۲۱ نامگذاری شده، بعدها در سال ۱۹۹۵، حاصل این تحقیقات در کتاب استیون گولدمن، نایجل و پریس با عنوان: رقبای چابک و سازمان‌های مجازی انتشار یافت

مفهوم سازمان چابک و چابکی سازمانی

مفهوم چابکی به وسیلهٔ پژوهشگرین بنیاد یاکوکا (۱۹۹۱) معرفی شده‌است، و پس از اولین معرفی، به وسیلهٔ پژوهشگرین و جوامع صنعتی مورد توجه روزافزون قرار گرفت. تابحال انتشارات زیادی در مورد این موضوع، در تلاش جهت فراهم کردن تعریف چابکی، صورت گرفته‌است. تعاریف رایج پذیرفته شده چابکی را به توانایی سازمان‌ها برای پاسخ سریع و به‌طور مؤثر به تغییرات در تقاضای بازار، با هدف یافتن نیازمندی‌های مشتری، برحسب قیمت، خصوصیات، کیفیت، کمیت، و تحویل، مربوط کرده‌است. بنگاه‌های چابک به بازارهای متغیر با سرعت و به‌طور مؤثر واکنش نشان می‌دهند. علاوه بر این، چابکی قابلیت‌های سازمان را برای تولید و تحویل محصولات جدید با هزینه بهره‌ور، تحت تأثیر قرار می‌دهد. کاهش هزینه‌های تولید، افزایش رضایت مشتری، از بین بردن فعالیت‌های فاقد ارزش افزوده، و افزایش رقابت، از جمله مزایایی است که می‌تواند از طریق استراتژی چابکی بدست بیاید.

مدل چابکی سازمان

مدل چابکی سازمان

سازمان چابک باید بتواند تغییرات محیطی را تشخیص داده و به آنها به عنوان عوامل رشد و شکوفایی بنگرد. آنها در جایی دیگر چابکی را توانایی فائق آمدن بر چالشهای غیر منتظره برای مقابله با تهدیدات بی سابقه محیط کسب و کار و کسب مزیت و سود از تغییرات، به عنوان فرصت‌های رشد و پیشرفت تعریف می‌کنند. چابکی را توانایی رونق و شکوفایی در محیط هایی که دارای تغییر مداوم و غیر قابل پیش بینی هستند تعریف کرده است. از این بابت سازمانها نباید از تغییرات محیط کاری خود هراس داشته و از آنها اجتناب کنند بلکه باید تغییرات را فرصتی برای کسب مزیت رقابتی در محیط بازار تصور نمایند.

پارادایم چابکی سازمانی

نکات اصلی پارادایم چابک اینگونه خلاصه سازی شده است:

  • چابکی مربوط به مفاهیم رقابت، فعالیتهای کسب و کار و ساختارهای سازمانی در قرن بیست و یکم است.
  • چابکی درباره توسعه تکنولوژی بیشتر نیست اگرچه تکنولوژی در آن نقش بسیارمهمی را ایفا میکند.
  • چابکی راه دیگری برای اشاره به تولید ناب، انعطاف پذیری و یکپارچگی سیستمهای کامپیوتری و یا از این قبیل واژه‌های گیج کننده نیست.
  • چابکی یک پاسخ استراتژیک و نه تاکتیکی است و در ارتباط با ایجاد مکانیزمی دفاعی در مقابل نیروهای رقابتی اولیه است که این کار از طریق همکاری و مشارکت صورت می‌گیرد.
  • چابکی یک مفهوم کل نگر است.
  • چابکی در وهله اول در ارتباط با قابلیت انطباق سازمان است که از طریق قابلیت ساختاردهی مجدد شرایط، امکانپذیر می‌باشد. فرآیندها، ساختارها، سازمان، انسانها، قابلیت‌های اجرایی و نظایر اینها از جمله موارد کلیدی هستند.
  • چابکی یک تغییر الگوی فکری و تغییر پارادایم است.
  • چابکی یک نوآوری مرحله ای در فرآیند تغییر محسوب می‌شود و نه یک نوآوری پلکانی و تدریجی.
  • چابکی بر مشارکت در سطح جهانی تاکید دارد.

جمع‌بندی بحث

چابکی را می‌توان به صورت همسویی نزدیک سازمان با نیاز‌های متغیر کاری، در جهت کسب مزیت رقابتی تعریف کرد. در چنین سازمانی، اهداف کارکنان با اهداف سازمان در یک راسته قرار داشته و این دو توام با یکدیگر در صدد هستند تا به نیازهای متغیر مشتریان پاسخ مناسبی دهند . برحسب نتایج و پیامد ها، چابکی به معنای تغییرات پویا ، موقعیت گرا و جسورانه تلقی می‌شود که متضمن موفقیت در سهم بازار و دستیابی به مشتریان انبوه است. به عبارت دیگر، منظور از چابکی، توانایی یک واحد کسب وکار برای رشد و بقاء در یک محیط رقابتی است که تغییرات آن مستمر و غیر قابل پیش بینی بوده و نیازمند واکنش سریع به بازار‌های متغیر است.

یه منظور عملیاتی ساختن پاردایم چابکی، می‌توان آن را برای تلفیقی از موسسات بیشمار دانست که هر یکی مهارت یا شایستگی کلیدی خاصی را برای فعالیت‌های مشترک دارند . می‌تواند سازمان را به کمک یکدیگر برای واکنش سریع به نیازمندیهای متغیر مشتریان، آماده سازند. کاملا مشهود است که منظور کاید در اینجا ، همان سازمان مجازی است. کید، معتقد است چابک بودن نمیتواند بطور کامل درهر سازمانی وجود داشته باشد. برای اینکه وجود داردخلق سازمانهای چابک با استفاده از تکنولوژی ها، شکل‌ها وساختارهای سازمانی و انسانها وبا هدف تدوین شکل جدیدی از ساختارهی تولیدی است که فراتر از نقشه‌های ذهنی پیش رفته وبه شکل فزاینده ای تحت تسلط ساختار‌های تولیدی آینده خواهند بود.

فهرست منابع

[۱] نیاز به چابکی سازمان در مدیریت سازمان نوشته بهنام شهائی ماهنامه تدبیر

[۲] تعریف و مفهوم سازمان چابک نوشته محبوبه ناهد از کتاب مدیریت تولید


ادبیات پژوهش و مبانی نظری چابکی سازمان

فصل دو شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری چابکی سازمان و زنجیره تامین همراه با فهرست منابع فارسی و انگلیسی به صورت فایل ورد

10000 تومان – خرید

پرسشنامه چابکی سازمان

پرسشنامه استاندارد چابکی سازمان و چابکی زنجیره تامین همراه با روایی و پایایی