پرسشنامه مقایسه زوجی

پرسشنامه AHP یک ابزار استاندارد است که برای تعیین وزن معیارها و گزینه‌ها براساس مقایسه زوجی استفاده می‌شود و توسط ساعتی ارائه گردید. در این پرسشنامه از خبرگان خواسته می‌شود تا با طیفی ۹ درجه عناصر تصمیم‌گیری را باهم مقایسه نمایند.

نکته بسیار مهم در مورد پرسشنامه‌های مقیاسه زوجی بحث روایی و پایایی آن است. دقت کنید در اساس استفاده از مفاهیم روایی و پایایی در این پرسشنامه‌ها مصداق ندارد. با این وجود برای سنجش روایی بهتر است معیارهای تصمیم‌گیری را با روش روایی صوری یا روش روایی محتوایی، اعتبارسنجی کنید. برای محاسبه پایایی نیز به نرخ ناسازگاری استناد کنید. البته تاکید می‌شود مفاهیم روایی و پایایی در مورد این پرسشنامه نادرست است.

آموزش طراحی پرسشنامه AHP

در روش فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و فرایند تحلیل شبکه (ANP) برای تهیه پرسشنامه از تکنیک مقایسه زوجی استفاده می‌شود. مقایسه زوجی بسیار ساده است و کافی است عناصر موجود دو به دو باهم مقایسه شوند. برای این منظور معمولا مقایسه زوجی براساس طیف ۹ درجه ساعتی انجام می‌شود. اگر دو عنصر هم اهمیت باشند عدد ۱ انتخاب می‌شود .

در مقایسه زوجی عناصر قانونی وجود دارد که شرط معکوسی نامیده می‌شود. برای نمونه اگر ترجیح عنصر A به عنصر B برابر ③ باشد ترجیح عنصر B به عنصر A برابر ⅓ خواهد بود. طیف نه درجه ساعتی به صورت جدول زیر است. در تکنیک AHP عناصر خوشه اول را براساس هدف مقایسه زوجی کنید. زیرمعیارهای درون هر خوشه را نیز براساس معیار اصلی مربوط مقایسه زوجی کنید. در تکنیک ANP نیز همین رویه را در پیش بگیرید اما این بار باید یک مرحله جدید اضافه کنید. هر بار یک معیار را نیز ثابت در نظر بگیرید و سایر عناصر را براساس معیار ثابت مقایسه زوجی کنید.

طیف نه درجه ساعتی

طیف نه درجه ساعتی

مقایسه زوجی چیست؟

شاید جالب باشد بدانید مقایسه زوجی نخستین بار توسط تورستون (۱۹۷۲) ارائه شد. در این مقاله تشریح گردید که اگر قرار باشد به روشی عادلانه در مورد اعضای یک مجموعه تصمیم گرفت باید همه آنها به صورت دو به دو باهم مقایسه شوند. تورستون برای بیان این حالت از اصطلاح Paired Comparison استفاده کرد که به معنای مقایسه زوجی می‌باشد.

زمانیکه توماس ساعتی روش فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی را معرفی کرد برای تعیین برتری عناصر موجود در هر خوشه از همین تکنیک استفاده کرد. به همین دلیل گاهی پرسشنامه AHP با عنوان پرسشنامه مقایسه زوجی نیز یاد می‌شود. همچنین از آنجا که معمولا این پرسشنامه برای سنجش دیدگاه خبرگان استفاده می‌شود با نام پرسشنامه خبره نیز شناخته می‌شود.

تعداد عناصر برای مقایسه زوجی چند نفر باشد؟ ساعتی تصریح کرده است تعداد عناصر در هر خوشه نباید بیش از ۷ عنصر باشد. برای مقایسه زوجی ۷ عنصر به ۲۱ مقایسه زوجی نیاز است. البته در مواردی تا ۹ عنصر برای مقایسه زوجی نیز مجاز اعلام شده است. اما دقت کنید اگر تعداد عناصر یک خوشه دو رقمی باشد مقایسه زوجی حتما ناسازگار خواهد بود چرا که ذهن انسان توانایی بیش از ۴۵ مقایسه را ندارد.

دانلود اصل مقاله مقایسه زوجی ترستون

طراحی نمونه پرسشنامه AHP

برای مثال فرض کنید می‌خواهیم ۴ عنصر A, B, C, D را مقایسه کنیم.

براساس پرسشنامه پر شده بالا چون ۴ معیار وجود دارد بنابراین ۶ مقایسه زوجی انجام شده است:

نمونه پرسشنامه مقایسه زوجی

طراحی نمونه پرسشنامه AHP

عنصر A پنج برابر مهمتر از عنصر B است.

عنصر C هفت برابر مهمتر از عنصر A است.

عنصر A با عنصر D هم اهمیت است.

عنصر C نسبت به عنصر B از اهمیت مطلق برخوردار است.

عنصر D شش برابر مهمتر از عنصر B است.

عنصر C هفت برابر مهمتر از عنصر D است.

دانلود نمونه پرسشنامه AHP

دانلود نمونه پرسشنامه ANP

جمع‌بندی

پرسشنامه AHP ابزاری برای مقایسه زوجی عناصر موجود در یک خوشه است که معمولاً با استفاده از طیف نُه درجه ساعتی تنظیم می‌شود. برای اعتبارسنجی نتایج حاصل از این پرسشنامه از محاسبه نرخ ناسازگاری استفاده می‌شود. در این پرسشنامه عناصر هر خوشه به صورت زوجی باهم مقایسه می‌شوند. برای نمونه معیارهای اصلی براساس هدف مقایسه می‌شوند و زیرمعیارهای هر معیار نیز در خوشه خود مقایسه زوجی می‌گردند. در نهایت گزینه‌ها نیز باید براساس تمامی زیرمعیارها مورد مقایسه زوجی قرار گیرند.

منبع: حبیبی، آرش؛ آفریدی، صنم. (۱۴۰۱). تصمیم‌گیری چندشاخصه، تهران: انتشارات نارون.

4.7 3 رای ها
امتیازدهی به مقاله