تکنیک ویکور فازی

آموزش تکنیک ویکور فازی

منبع: آموزش تکنیک ویکور فازی نوشته آرش حبیبی از کتاب تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی

نخستین بار سرافیم اپریکویک (۲۰۰۰) در مقاله ای با عنوان روش ویکور فازی و کاربرد آن در برنامه ریزی منابع آب از تکنیک ویکور با رویکرد فازی استفاده کرده است. روش ویکور فازی برای تعیین راه حل توافقی مسئله چندمعیاره فازی توسعه یافته است. در ماتریس تصمیم تکنیک ویکور مقادیر J امین گزینه به صورت  Aj={X1,X2,…,Xn}  نمایش داده می شود. هر Xij نشان دهنده مقدار گزینه J ام براساس معیار iام  است. هدف این روش تصمیم‌گیری چندمعیاره برای انتخاب بهترین گزینه (توافقی) می‌باشد.

ماتریس تصمیم

ماتریس تصمیم

گزینه‌ها را می‌توان ایجاد نمود و با مدل‌های ریاضیاتی، مدل‌های فیزیکی و یا بوسیله آزمایشات بر روی سیستم موجود یا دیگر سیستم‌های مشابه، مورد آزمون قرار داد. محدودیت‌ها بعنوان اهداف با اولویت بالا تلقی می‌شوند که باید در فرایند ارزیابی گزینه‌ها لحاظ شوند. در این بحث، اعداد فازی مثلثی با نماد F̃ ij=(lij,mij,uij) نمایش داده می‌شوند. مجموعه معیارهایی که بار مثبت دارند (سودمندی) با lb و مجموعه معیارهایی که بار منفی دارند (هزینه) با lc نشان داده می‌شوند.

تشکیل ماتریس تصمیم فازی برای تکنیک ویکور

ماتریس تصمیم یا همان ماتریس امتیازدهی گزینه‌ها براساس معیارها تشکیل می شود. ماتریس تصمیم با X و هر درایه آن با xij نشان داده شده است. دقت کنید تکنیک ویکور بر خلاف تکنیک تاپسیس بر آمار و ارقام واقعی متکی است و کمتر برای ارزیابی از طیف لیکرت استفاده می شود. حال اینجا پارادوکسی مطرح است. اگر اعداد و ارقام واقعی وجود دارد جایگاه فازی کجاست؟ بله، پرسش صحیح و کلیدی است. اگر ارقام واقعی وجود داشته باشد همه چیز قطعی خواهد بود و فازی بودن مصداق ندارد اما در مورد بسیاری از ارزیابی های کمی می توان کمترین مقدار ممکن، بیشترین مقدار ممکن و محتمل ترین مقدار ممکن را شناسایی کرد. مثلا در ارزیابی یک نفر براساس نرخ دستمزد می توان از طیف فازی (۱۰۰, ۱۵۰, ۲۰۰) استفاده کرد. به این معنا که حداقل دستمزد درخواستی این فرد ۱۰۰ واحد پول، بیشترین دستمزد درخواستی ۲۰۰ واحد پول و محتمل ترین دستمزد درخواستی ۱۵۰ واحد پول است. دستمزد درخواستی نفر دوم (۱۲۰, ۱۴۰, ۱۸۰) است. نمایش این دو مقدار به صورت زیر است:

دو عدد فازی مثلثی

دو عدد فازی مثلثی

این روش ارزیابی برای m گزینه براساس n معیار قابل تعمیم است. به این ترتیب می توان یک ماتریس ارزیابی فازی تشکیل داد. در غیر اینصورت اگر بخواهید از همان روش طیف لیکرت برای ارزیابی استفاده کنید از طیف زیر بهره بگیرید:

طیف فازی تاپسیس

طیف فازی ارزیابی گزینه ها براساس معیارها

فازی زدایی مقادیر در تکنیک ویکور

در روش‌های مختلف که با رویکرد فازی صورت می‌گیرد پژوهشگر در نهایت به دنبال آن است که مقادیر فازی نهایی را به یک عدد قطعی و قابل درک تبدیل کند. روش‌های متعددی برای فازی زدائی وجود دارند: برای نمونه روش مرکز ثقل ، روش مرکز سطح و میانگین ماکسیمم از این دسته هستند. زنگ و تنگ (۱۹۹۳) روش ساده‌ای را برای فازی زدائی اعداد فازی مثلثی براساس روش مرکز سطح (COA) ارائه کرده‌اند. اپریکویک و زنگ (۲۰۰۳) مقاله‌ای با عنوان «فازی‌زدایی در مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره» ارائه کرده‌اند. در این مقاله بطور کلی روش‌های متعدد فازی‌زدایی بررسی شده است و در نهایت تکنیک CFCS به عنوان یک روش مناسب فازی‌دایی در تکنیک‌های MCDM پیشنهاد شده است. انواع روش های فازی زدایی در پارس مدیر آموزش داده شده است.

با وجود همه انتقاداتی که اپریکویک (۲۰۰۳) برای روش‌های ساده و مرسوم فازی‌زدایی مطرح کرده است (به فصل پنجم رجوع کنید) وی در الگوریتم پیشنهادی خود برای فازی‌زدایی S̃ j, R̃ j, Q̃ j و j=1,…,J از روش ساده زیر استفاده کرده است:

Crisp(N)=(l+2m+u)⁄۴

دراینجا برای تبدیل یک عدد فازی به عدد قطعی، دومین روش فازی‌زدایی میانگین موزون که توسط بوجادزیف نیز توصیه شده است (به فصل اول کتاب حبیبی رجوع کنید) مورد استفاده قرار گرفته است. برای رتبه‌بندی گزینه‌ها از طبقه‌بندی با استفاده از مقادیر قطعی S، R و Q به ترتیب کاهنده استفاده می‌شود. نتایج سه فهرست رتبه‌بندی Q{A} و R{A} و S{A} هستند. در این زمینه درست مانند الگوریتم اجرای تکنیک ویکور با مقادیر قطعی عمل می‌شود.

دانلود اصل مقاله ویکور فازی اپریکویک