رضایت شغلی کارکنان (Job satisfaction) به میزان احساس مثبت، خشنودی و نگرش مطلوب افراد نسبت به شغل و محیط کاری خود اشاره دارد. این مفهوم از آن جهت اهمیت دارد که سطح بالاتر رضایت شغلی میتواند به افزایش انگیزه، عملکرد، تعهد سازمانی و کاهش ترک خدمت و فرسودگی شغلی منجر شود. در این مقاله به بررسی مفهوم رضایت شغلی کارکنان، عوامل مؤثر بر آن و پیامدهای آن در سازمانها پرداخته خواهد شد.
تعریف و مفهوم رضایت شغلی کارکنان
رضایت شغلی کارکنان یک حالت هیجانی مثبت است که در نتیجه ارزیابی شرایط محیط کاری، ویژگیها و نیازهای شغلی حاصل میگردد. آنچه را که یک فرد دارد در برابر آنچه خواستار آن است، مورد بررسی قرار میدهد [کتاب منابع انسانی سعادت].
رضایت شغلی مفهومی پیچیده و چندبعدی است که با عوامل روانی، جسمانی و اجتماعی ارتباط دارد. تنها یک عامل موجب رضایت شغلی نمیشود بلکه ترکیب معینی از مجموعه عوامل گوناگون سبب میگردند که فرد در لحظه معینی از زمان از شغلش احساس رضایت نماید و به خود بگوید که از شغلش راضی است و از آن لذت میبرد. فرد با تأکیدی که بر عوامل مختلف از جمله درآمد، ارزش اجتماعی شغل، شرایط کار و فرآوردههای اشتغال در زمانها ی متفاوت دارد. بهطرق گوناگون احساس رضایت از شغلش مینماید [کتاب مدیریت منابع انسانی آرمسترانگ].
رضایت شغلی کارکنان نوعی احساس خشنودی است که در نتیجه دستیابی به هدفها بدست میآید. اگر کارکنان سازمان را به عنوان سرمایه انسانی سازمان تعریف کنیم بنابراین رضایت شغلی کارکنان اهمیت بسیاری دارد. اگر رضایت کارکنان بهبود یابد بهرهوری سازمانی و بهسازی نیروی انسانی نیز بهبود خواهد یافت.
رضایت و نارضایتی شغلی
هرزبرگ رضایت شغلی را بر اساس دو دسته تبیین میکند:
- عوامل بهداشتی
- عوامل انگیزشی
از دیدگاه هرزبرگ، عوامل بهداشتی مانند حقوق و مزایا، امنیت شغلی، شرایط کار، خطمشیهای سازمان و روابط میان کارکنان، در صورت نامناسب بودن موجب نارضایتی شغلی میشوند. اما فراهم بودن آنها تنها از نارضایتی جلوگیری کرده و الزاماً به ایجاد رضایت و انگیزش بالا منجر نمیشود.
در مقابل، عوامل انگیزشی مانند موفقیت، پیشرفت شغلی، قدردانی، مسئولیتپذیری و ماهیت خودِ کار، زمینه ایجاد رضایت شغلی، انگیزش و رشد فردی کارکنان را فراهم میکنند. بنابراین، هرزبرگ معتقد است که نبود عوامل بهداشتی سبب نارضایتی، و وجود عوامل انگیزشی سبب رضایت شغلی میشود.
رضایت درونی و رضایت بیرونی
«گینزبرگ» و همکارانش، رضایت شغلی را به دو نوع مختلف تقسیم بندی کرده اند:
- رضایت درونی
- رضایت بیرونی.
رضایت درونی از دو منبع، کسب میشود. اول احساس لذتی که انسان صرفاً از اشتغال به کار و فعالیت به دست میآورد. دوم لذتی که بر اثر مشاهده پیشرفت و با انجام برخی مسئولیتهای اجتماعی و به ظهور رساندن تواناییهای فردی به انسان دست میدهد.
رضایت بیرونی که با شرایط اشتغال و محیط کار ارتباط دارد و هر لحظه در حال تغییر و تحول است. از عوامل رضایت بیرونی میتوان به شرایط محیط کار، میزان دستمزد و پاداش، نوع کار و روابط موجود بین کارگر و کارفرما اشاره کرد.
رضایت شغلی درونی مفهومی پیچیده و چند بعدی است و با عوامل روانی، جسمانی و اجتماعی مرتبط است. صرفاً وجود یک عامل موجب رضایت منابع انسانی سازمان نخواهد شد. بلکه وجود ترکیبی از عوامل مختلف موجب میشود که فرد در لحظه معینی از شغل خود احساس رضایت کند.
رابطه رضایت با تعهد و انگیزش
درک رابطه رضایت شغلی کارکنان با تعهد سازمانی و انگیزش نیروی انسانی در کانون تعریف این مقوله قرار دارد. تعهد سازمانی یک نگرش مهم شغلی و سازمانی است که تاثیر مثبت بر عملکرد سازمانها دارد و تحقیقات نشان میدهد افرادی که دارای تعهد کمتری هستند خروج از کار و غیبت از کار در آنها بیشتراست.
به نظر میرسد انگیزش و رضایت رابطهای دوسویه با انگیزش نیروی انسانی دارد. این دو موقله در تعامل پویا با یکدیگر بر تعهد سازمانی کارکنان تاثیر بهسزایی دارند. همچنین رضایت شغلی تاثیر منفی و معناداری بر ترک خدمت کارکنان دارد و فلاتزدگی شغلی و فرسودگی شغلی را نیز کاهش میدهد.
رابطه تعهد، انگیزش و رضایت
هنگامی که کارکنان از شغل خود رضایت داشته باشند، معمولاً انگیزه بیشتری برای انجام بهتر وظایف پیدا میکنند و تعلق و تعهد بیشتری نسبت به سازمان نشان میدهند. کارکنان با انگیزش بالا اغلب عملکرد بهتر و نگرش مثبتتری دارند که میتواند رضایت شغلی را تقویت کند. در نتیجه، افزایش رضایت میتواند به تقویت انگیزش و تعهد سازمانی منجر شود و در نهایت عملکرد و ماندگاری کارکنان را بهبود دهد.
عوامل موثر بر رضایت شغلی کارکنان
ایجاد «رضایت شغلی» در فرد بستگی به عوامل متعددی دارد که در کنار هم موجب حصول نتیجه مطلوب میشوند و چه بسا نبود یک عامل فرد را در زمره اشخاص ناراضی از شغل خویش قرار دهد.
عواملی از قبیل : میزان درآمد، نفس و ماهیت کار و جایگاه اجتماعی آن، وجهه و اعتبار سازمانی، ارتقاء شغلی، ایمنی شغلی، عدم ابهام در نقش، شرایط فیزیکی کار، ساختار و فرهنگ سازمانی و ارتباط با همکاران، توجه به ویژگیهای شخصیتی فرد، ارزیابی عملکرد، تناسب، انعطاف، نوآوری و موارد دیگری از این دست را در رضایت کارکنان مؤثر دانستهاند که در ادامه مورد بررسی قرار میگیرند.
میزان درآمد و یا دستمزد: این عامل تقریباً برای همه گروههای شغلی از مهمترین عوامل تاثیرگذار به شمار میرود. با در نظر داشتن تفاوت فردی و به تبع آن تفاوت در دیدگاهها نسبت به پول، حالتهای متنوعی را میتوان متصور شد.
نفس کار: بسیاری نفس کار را که تحت عناوین متعددی بیان میشود را از جمله عوامل مهم و تاثیرگذار در رضایت شغلی میشناسند. عناوینی همچون تنوع، آزادی عمل و بازخورد که به عبارتی در پر مایه شدن مشاغل به شدت موثرند.
ایمنی شغلی: در بیانی کلی، مفهوم ایمنی در مشاغل به معنای فارغ از خطر بودن تعبیر میشود و هر عاملی که بتواند خطرات محیط کار (اعم از جسمی، روحی و روانی) را از بین برده و یا به حداقل برساند، رضایت شغلی را افزایش میدهد.
ارتقای شغلی: یکی از پایدارترین یافتهها حاکی از این است که هر چه سطح شغل بالاتر باشد رضایت شغلی بیشتر است. از سویی به دلیل آنکه افراد غالباً دوستدار و خواستار ارتقای مقام و پیشرفت در کار خود هستند بنابراین برای افزایش رضایت در سازمانها باید در این رابطه چاره اندیشی شده و برنامهریزیهای دقیقی صورت و انجام پذیرد.
سخن پایانی
رضایت شغلی کارکنان، نسبتی مستقیم با بهرهوری دارد، برای تبیین بهتر این رابطه جا دارد به نقش سرمایه عظیم و ارزشمند نیروی انسانی در بهرهوری اشاره شود. انسان محور بهرهوری است. کلیه سازمانها با هر ماموریتی که دارند باید بیشترین امکانات را به آموزش و پرورش انسانها از ابعاد مختلف اختصاص دهند. مواردی همچون نیازسنجی آموزشی کارکنان، آموزش کارکنان سازمان، آموزش ضمن خدمت، گزینش نیروی انسانی، آموزش شرح وظایف، خودآموزی و دگرآموزی، تقویت کار گروهی، تسلط بر شغل، شناخت داخل و خارج سازمان، شناخت حدود و عمق وظایف، نوآوری، پیدایش و توسعه فردی، بهبود یادگیری سازمانی در نهایت به ایجاد، پرورش، کاربردی شدن و استمرار بهرهوری و در کل به ارتقای آن در سازمان خواهد انجامید. بنابراین، رویکرد منظم و مستمر انطباق فرد مناسب با شغل مناسب در زمان مناسب که در برگیرنده هر دو مفهوم رضایت شغلی و بهرهوری میباشد بهترین گزینه و راهکار به شمار میرود.
دانلود پرسشنامه رضایت شغلی کارکنان
منبع: بیکر، شعبان؛ بیکر، موسی. مدیریت رفتار سازمانی. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
