گردآوری داده‌ها در پژوهش کیفی

روش‌های گردآوری داده‌ها در پژوهش کیفی

منبع: روش‌های گردآوری داده‌ها در پژوهش کیفی کتاب روش تحقیق کیفی دانایی‌فرد

از آنجایی که روش تحقیق کیفی به دنبال مطالعه کلی، مفهومی و تفسیر رفتار انسان ها به گونه ای طبیعی است که بدون دخالت و دخل و تصرف ممورت می گیرد، روش آن باید به صورت نرم و انعطاف پذیر صورت گیرد. در این روش، بر خلاف روش کمی که به صورت پرسشنامه و پیمایشی انجام می گیرد، محقق در ارتباط مستقیم با موضوع می باشد. فرایندی است که برای اکتشاف، توصیف و تبیین صورت می گیرد. در اینجا ابتدا روش‌های گردآوری داده‌ها در پژوهش کیفی که عمدتا شاهده، مصاحبه و مطالعه اسنادی است، طرح و سپس هریک از این روش‌ها توضیح داده می‌شود. ابزارهای گردآوری اطلاعات در تحقیقات کیفی اهمیت بالایی در دستیابی به نتایج دارند.

مشاهده

از تکنیک های مهم گردآوری داده‌ها در پژوهش کیفی، مشاهده در تحقیق کیفی است. مشاهده به دو صورت آشکار و پنهان صورت می گیرد در صورت آشکار، ممکن است موفق خود نیز جزو جامعه و نمونه آماری باشد که «مشارکت همراه با مشارکت» نام دارد. اما اگر محقق در بیرون نظاره گر رفتار نگران باشد. مشاهده بدون مشارکت، نام دارد. در مشاهده همراه با مشارکت، محق به صورت مداخله آمیز در میدان تحنن وارد شده، و با سایر کنشگران وارد تعامل می شود، اما در مشاهده بدون مشارکت. من از مداخله در میدان اجتناب کرده صرفا جریان و فایح را می جویی می کنند.

مصاحبه

یک روش پرکابرد دیگر؛ استفاده از انواع مصاحبه در تحقیق کیفی است. از آنجایی که مصاحبه، عام ترین روش گردآوری اطلاعات در تحقیق کیفی است. اغلب این نوع نحنیفات را اطلاعه «روش های تحقیق مصاحبه ای» نامیده اند. مصاحبه را گفت و گو با گفت و شنود هدفمند» نامیده اند، بدین معنی که محقق با هدف کسب اطلاعات درباره موضوعی خاص با مصاحبه شنونده صحبت می کنند، این کار ممکن است به ظاهر ساده به نظر رسد، اما در اصل بسیار پیچیده و دارای تنوع فراوان است.

چگونگی انجام مصاحبه و تصمیم گیری در این باره، بیش از آنچه که از مطالعه مشون به دست آمده از تجربیات عملی در شرایط ملموس قابل حصول است. از سوی دیگر، محقق برای در رفتار افراد و ارائه تحلیل مناسب از آن، باید ابتدا تعریف مصاحبه شنوندگان را از مقولات مختلف و شرایطی که در آن قرار دارند، بشناسند. این کار از طریق مصاحبه های عمیق تا حد زیادی امکان پذیر است.

مطالعه اسناد و مدارک

در این روش، استفاده از اسناد و مدارک را می توان به عنوان یک روش مفل، وبا به نوعی استرانزی» مکمل سایر روش ها به کاریرد. اسماء شامل یادداشت ها، نامه ها، گزارش های موردی اظهار نظرها، دفترچه های خاطرات و مانند آن اطلاق می شود.

روش کتابخانه‌ای در تمام تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در بعضی از آنها موضوع تحقیق از نظر روش‌، از آغاز تا انتها متکی بر یافته‌های تحقیق کتابخانه‌ای است. در تحقیقاتی که ماهیت کتابخانه‌ای ندارند نیز محققان ناگزیر از کاربرد روش کتابخانه‌ای در تحقیق خود هستند. در این گروه تحقیقات، محقق باید ادبیات و سوابق مسأله و موضوع تحقیق را مطالعه کند. در نتیجه‌، باید از روش کتابخانه‌ای استفاده کند و نتایج مطالعات خود را در ابزار مناسب شامل فیش‌، جدول‌ و فرم ثبت و نگهداری و درپایان به طبقه بندی و بهره برداری از آنها اقدام کند‌.